پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 2 2025 12 22 Designing Iran’s National Framework for Evaluating Research Excellence: a Framework Synthesis Approach طراحی چارچوب ملی سنجش تعالی پژوهش در ایران با رویکرد سنتز چارچوب 347 391 732293 10.22034/jipm.2025.2069836.2078 FA قاسم آزادی احمدآبادی استادیار گروه پژوهشی ارزیابی سیاست‌ها و پایش علم، فناوری و نوآوری مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، 0000-0002-3610-2573 Journal Article 2025 08 24 <span>Research excellence is widely recognized as one of the key pillars of scientific advancement and sustainable development in modern societies. The present study aims to develop a national framework for measuring research excellence in Iran. This research is applied in purpose and descriptive survey in nature. By examining national models of research evaluation and drawing on the experiences of leading countries, a comprehensive framework was developed that is tailored to Iran’s specific socio-cultural, scientific, and policy context. The framework incorporates expert opinions and is grounded in national upstream documents and policies in science and technology. The Analytic Hierarchy Process (AHP) technique was employed to prioritize the identified and validated components and indicators. The framework consists of five main dimensions, each assigned a relative weight based on expert judgment. The most significant dimension is impact beyond the university, with a weight of 43%, highlighting the importance of research that extends its influence beyond academic circles and contributes meaningfully to society. This is followed by ethics and national-Islamic identity at 22%, underscoring the value placed on moral integrity and cultural authenticity in research. Networked research and collaborations account for 17%, emphasizing the role of domestic and international partnerships in advancing knowledge. Research quality and innovation constitute 11%, reflecting the emphasis on originality, rigor, and scholarly contribution, while research environment and capacity, with a weight of 7%, addresses the institutional and infrastructural foundations necessary for sustained research activities. Within the dimension of research quality and innovation, key components include originality and innovation, scientific significance, methodological rigor, and qualitative evaluation. The dimension of impact beyond the university encompasses social, political, and managerial impacts, cultural influence, contributions to the development of modern Islamic civilization, economic outcomes, justice and inclusiveness, as well as qualitative assessment. The research environment and capacity dimension include research infrastructure, research dynamism, sustainability of research efforts, and qualitative evaluation. In the ethics and national-Islamic identity dimension, the components are research ethics, preservation and promotion of national identity, and qualitative evaluation. Finally, the networked research and interactions dimension incorporates domestic collaboration, international cooperation, the promotion of science and technology, and qualitative evaluation. Among the most prioritized indicators are those that align with the fundamental mission of research in the Iranian context: identifying and solving real societal problems, generating original knowledge, achieving inventions and receiving awards, being cited by researchers in Islamic countries, and establishing dynamic scientific networks. These indicators collectively signal a paradigm shift—from evaluating research solely by publication volume to assessing it based on its depth, ethical grounding, and civilizational relevance.</span> <span><span> </span></span> <span lang="FA">تعالی پژوهش به‌عنوان یکی از ارکان اصلی پیشرفت علمی و توسعه پایدار در جوامع مدرن شناخته می‌شود. هدف این پژوهش، طراحی چارچوب ملی سنجش تعالی پژوهش در ایران است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی، و از نظر روش، جزء مطالعات توصیفی و پیمایشی محسوب می‌شود. در این مطالعه با تحلیل الگو‌های ملی ارزیابی پژوهش و تجربه‌های سایر کشورهای پیشرو، چارچوب سنجش تعالی پژوهش متناسب با بافتار خاص ایران، نظرات خبرگان، و مبتنی‌بر سیاست‌ها و اسناد بالادستی حوزه علم و فناوری ارائه شد. به‌منظور رتبه‌بندی مؤلفه‌ها و شاخص‌های استخراج و تأییدشده، از </span><span lang="FA">تکنیک </span><span lang="AR-SA">تحلیل سلسله‌مراتبی</span><span dir="LTR" lang="AR-SA"> </span><span lang="FA">استفاده شد. ابعاد شناسایی‌شده شامل تأثیر خارج از دانشگاه (43 درصد)، اخلاق و هویت ملی-اسلامی (22 درصد)، شبکه‌پژوهی و تعاملات (17 درصد)، کیفیت پژوهشی و نوآوری (11 درصد) و محیط و ظرفیت پژوهشی (7 درصد) است. هر کدام از این ابعاد، مؤلفه‌های متفاوتی را شامل شدند که در کیفیت پژوهشی و نوآوری، اصالت و نوآوری، اهمیت علمی، دقت علمی، ارزیابی </span><span lang="FA">کیفی مطرح بود. در بُعد تأثیر خارج از دانشگاه تأثیر اجتماعی، سیاستی و مدیریتی، فرهنگی، تأثیر بر تمدن نوین اسلامی، تأثیر اقتصادی، عدالت و فراگیری و ارزیابی کیفی و در بُعد محیط و ظرفیت پژوهشی، زیرساخت پژوهشی، پویایی پژوهشی، پایداری پژوهشی و ارزیابی کیفی شناسایی شدند. در بُعد اخلاق و هویت ملی-اسلامی، اخلاق پژوهشی، هویت ملی و ارزیابی کیفی و در بُعد شبکه‌پژوهی و تعاملات، همکاری‌های داخلی، همکاری‌های بین‌المللی، ترویج علم و فناوری و ارزیابی کیفی مورد توجه بود. شاخص‌های برتر که مأموریت اصلی پژوهش را هدف قرار دادند، شامل شناسایی و حل مسایل واقعی جامعه، تولید دانش اصیل، اختراعات و جوایز، استنادات از کشورهای اسلامی و شبکه‌سازی علمی پویا بود. مطابق یافته‌ها، تأثیر خارج از دانشگاه نسبت به سایر ابعاد وزن بسیار بالاتری دارد. این مورد نشان‌دهنده اولویت قوی ایران برای حل مسایل داخلی و پاسخگویی به نیازهای جامعه تحت تأثیر تحریم‌ها و چالش‌های اقتصادی است. «تأثیر اجتماعی و کاربردی» مهم‌ترین شاخص شناخته شد و نشان‌دهنده تغییر پارادایم از «پژوهش برای پژوهش» به سمت «پژوهش برای حل مسئله» است.</span> https://jipm.irandoc.ac.ir/article_732293_7d0edf5752c12e517d086b6f6182a76e.pdf