پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 3 2026 03 21 Cluster Analysis of Semantic Web Research in Knowledge and Information Science تحلیل خوشه‌ای پژوهش‌های وب معنایی در علم اطلاعات و دانش‌شناسی 749 774 737170 10.22034/jipm.2026.2080004.2156 FA مهسا دوکانه‌یی گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. 0009-0003-4297-4751 صالح رحیمی گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. 0000-0001-6540-9825 فرامرز سهیلی گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0003-2581-7052 Journal Article 2025 12 05 This study aims to analyze the conceptual structure of the Semantic Web domain within Knowledge and Information Science (KIS) using data from the Web of Science (WoS) database spanning from 1995 to 2024. The study was conducted using quantitative content analysis and network analysis methods. The research population comprised 1,761 articles. Data analysis was performed using VOSviewer, UCINET, and BibExcel software. Following keyword standardization, a co-occurrence matrix was constructed, and concepts were categorized into ten thematic clusters using the K-means clustering algorithm. Subsequently, a strategic diagram was plotted based on centrality and density indices. The Semantic Web domain has evolved into a dynamic, multi-layered structure over the last three decades. The plotted strategic diagram offers a clear, evidence-based image of conceptual maturity, internal cohesion, and the epistemological status of research clusters. This conceptual map can serve as an analytical and policy tool for scientific decision-makers and researchers to identify knowledge gaps, determine research priorities, and guide future research paths more accurately and efficiently. The analysis identified ten clusters: (1) Ontology and Semantic Retrieval, (2) Semantic Web and Knowledge Management, (3) Linked Data and Information Organization, (4) Thesauri and Knowledge Organization Systems (KOS), (5) Digital Cultural Heritage and Knowledge Organization, (6) Metadata and Knowledge Representation, (7) Semantic Web Standards and Languages, (8) Semantic Information Retrieval in the Web Environment, (9) Open Science and Knowledge Engineering, and (10) Open Data Integration. The clusters of Thesauri and KOS, Digital Cultural Heritage, Metadata and Knowledge Representation, Open Science, and Open Data Integration were identified as emerging fields. The average growth rate of articles during the studied period was 57%. The concepts of Semantic Web, Ontology, and Linked Data comprised of the three main pillars and the central core of this research domain, with the highest frequencies. Notably, the significant presence of keywords from applied fields shows the penetration and influence of the Semantic Web in other areas. Analysis of the strategic diagram indicates that Linked Data, Information Organization, and Semantic Information Retrieval, positioned in the strategic quadrant, constitute the mature core of Semantic Web research. The findings reveal a shift in this domain from an exclusive focus on technical standards and languages—which have now achieved a foundational and established status—towards operational implementation and intelligent knowledge management. This structural evolution, consistent with trends observed in prior literature, signifies a paradigm shift in the Semantic Web from an infrastructure development phase to a practical application within information systems. هدف پژوهش حاضر تحلیل ساختار مفهومی حوزه وب معنایی در علم اطلاعات و دانش‌شناسی در پایگاه «وب‌ آو‌ ساینس» در بازه زمانی 1995 تا 2024 است.. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوای کمی و تحلیل شبکه‌ای انجام شده است. جامعه پژوهش شامل 1761 مقاله بود. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار‌های «وس‌ویور»، «یوسی‌آی‌نت» و «بیب‌اکسل» استفاده شد. پس ‌از استانداردسازی کلیدواژه‌ها، ماتریس هم‌رخدادی واژگان تشکیل گردید و مفاهیم با بهره‌گیری از الگوریتم خوشه‌بندی «کی_مینز»، در قالب 10 خوشه موضوعی دسته‌بندی شدند. سپس، با استفاده از شاخص‌های مرکزیت و تراکم، نمودار راهبردی ترسیم شد.. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حوزه وب معنایی طی سه دهه اخیر واجد ساختاری پویا، تکامل‌یابنده، و چندلایه بوده است. نمودار راهبردی ترسیم‌شده تصویری روشن و مبتنی‌بر شواهد از میزان بلوغ مفهومی، انسجام درونی، و جایگاه معرفت‌شناختی خوشه‌های پژوهشی ارائه می‌کند. این نقشه مفهومی می‌تواند به‌عنوان ابزاری تحلیلی و سیاستی برای تصمیم‌سازان علمی و همچنین پژوهشگران به‌ کار گرفته شود تا از طریق آن، نسبت به شناسایی خلأهای دانشی، تعیین اولویت‌های پژوهشی، و هدایت مسیر پژوهش‌های آینده با دقت و کارآمدی بیشتری اقدام کنند. یافته‌ها همچنین، نشان‌دهنده 10 خوشه هستی‌شناسی و بازیابی معنایی، وب معنایی و مدیریت دانش، داده‌های پیوندی و سازماندهی اطلاعات، اصطلاحنامه‌ها و نظام‌های سازماندهی دانش، میراث فرهنگی دیجیتال و سازماندهی دانش، فراداده‌ها و بازنمایی دانش، استانداردها و زبان‌های وب معنایی، بازیابی معنایی اطلاعات در محیط وب، علم باز و مهندسی دانش و یکپارچه‌سازی داده‌های باز است. خوشه‌های اصطلاحنامه‌ها و نظام‌های سازماندهی دانش، میراث فرهنگی دیجیتال، فراداده‌ها و بازنمایی دانش، علم باز و مهندسی دانش و یکپارچه‌سازی داده‌های باز به‌عنوان حوزه‌های نوظهور شناخته می‌شوند.. میانگین نرخ رشد مقالات در دوره مورد بررسی، 57 درصد بوده است. مفاهیم وب معنایی، هستی‌شناسی و داده‌های پیوندی با بیشترین فراوانی‌ها، هسته مرکزی این حوزه پژوهشی را تشکیل می‌دهند. حضور پررنگ کلیدواژه‌هایی از حوزه‌های کاربردی، بیانگر نفوذ و تأثیرگذاری وب معنایی در زمینه‌های دیگر است. . نتایج حاصل از تحلیل نمودار راهبردی حاکی از آن است که داده‌های پیوندی و سازماندهی اطلاعات و بازیابی معنایی اطلاعات با قرارگیری در ناحیه راهبردی، هسته اصلی و بالغ پژوهش‌های وب معنایی را تشکیل می‌دهند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این حوزه با عبور از تمرکز صرف بر استانداردها و زبان‌های فنی که اکنون به جایگاه زیرساختی و تثبیت‌شده رسیده‌اند، به‌سوی پیاده‌سازی عملیاتی و مدیریت هوشمند دانش تغییر جهت داده است. این تحول ساختاری که همسو با روند تکاملی مشاهده‌شده در پیشینه‌های پژوهشی است، بیانگر گذار پارادایمی وب معنایی از مرحله توسعه زیرساخت به مرحله کاربست اثربخش در نظام‌های اطلاعاتی است..

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_737170_8fe6128036b9238487917e23aa07e710.pdf