پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 Futures Studies of the Metaverse on the Horizon 2031 and Its Implications for Iran آینده‌پژوهی متاورس در افق سال ۱۴۱۰ و پیامدهای آن برای ایران 736822 10.22034/jipm.2026.2068305.2068 FA محمد مهدی مولایی دکتری علوم ارتباطات،دانشیار، دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی 0000-0003-4934-8334 سعیده سنائی‌فر کارشناس ارشد روزنامه‌نگاری، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبائی 0009-0001-6812-4902 Journal Article 2025 08 10 Objective: This research aims to conduct a study on future of Metaverse and examine its implications for Iran on the horizon of 2031. As future of cyberspace, the metaverse has the potential to create interactions, games, work, and shopping in a digital space. This study seeks to analyze and study the possible impacts of this emerging technology on Iranian society. Methodology: Multiple qualitative methods were employed in this research. Initially, environmental scanning and review of diverse sources, including academic articles, journalistic pieces, news reports, and research from institutions, were conducted to select 52 relevant contents. Subsequently, using thematic analysis, 513 codes were extracted, and 40 themes were identified for the development of future scenarios. Finally, employing the Manova School, model four distinct scenarios for the metaverse's future were formulated. Results: Through the analysis of relevant contents, 40 themes were identified. Applying the Manova School models resulted in the creation of four scenarios: "Convergence of Two Worlds," "Struggle for Survival," "Shattered Dreams," and "Unrestrained Ascension," each suggesting different potential futures for the metaverse. Subsequently, based on the analysis of desirability and probability, expert opinions in the field were considered to more precisely determine the implications of each scenario for Iran. Conclusion: This research is based on the identification and analysis of four scenarios for the future of the metaverse, each with specific implications for Iran. The most likely scenarios for Iran were “struggle for survival” and “linking two worlds,” and the most desirable scenario was “linking two worlds.” These results can help policymakers and decision-makers better prepare to face the challenges and opportunities of the future of the metaverse. هدف: این پژوهش با هدف آینده‌پژوهی متاورس و مطالعه پیامدهای آن برای ایران تا افق سال ۱۴۱۰ انجام شده است. متاورس به‌عنوان دنیای مجازی آینده، پتانسیل ایجاد تعاملات، بازی‌ها، کار و خرید در فضای دیجیتالی را دارد و این تحقیق به دنبال آینده‌پژوهی تأثیرات این فناوری نوین بر جامعه ایران است. روش: روش‌های کیفی متعددی در این پژوهش به کار گرفته شده‌اند. ابتدا از پویش محیطی و بررسی منابع متنوع شامل مقالات آکادمیک، مقالات ژورنالیستی، اخبار و گزارش‌های مؤسسات تحقیقاتی برای انتخاب ۵۲ محتوای مرتبط استفاده شد. سپس با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون، ۵۱۳ کد استخراج و ۴۰ مضمون برای تدوین سناریوهای آینده شناسایی شدند. در نهایت، با استفاده از الگوهای مکتب مانوا چهار سناریوی متفاوت برای آینده متاورس تدوین شد. یافته‌ها: از طریق تحلیل منابع گردآوری شده در بخش اول ۴۰ مضمون نهایی شناسایی شده است. با اعمال الگوهای مکتب مانوا، چهار سناریوی «پیوند دو دنیا»،«در تکاپوی بقا»، «رویای بربادرفته» و «صعود بی‌پروا» تدوین شد که هر کدام آینده‌های متفاوتی برای متاورس نوید می‌دهند. سپس بر اساس دیدگاه‌های خبرگان، مطلوبیت و احتمال وقوع چهار سناریو مشخص و پیامدهای هر سناریو برای ایران مشخص شد. نتیجه‌گیری: این پژوهش بر شناسایی و تحلیل چهار سناریو برای آینده متاورس استوار است که هر کدام پیامدهای خاصی برای ایران به همراه دارند. محتمل‌ترین سناریوها برای ایران «تکاپوی بقا» و «پیوند دو دنیا» و مطلوب‌ترین سناریو «پیوند دو دنیا» بوده است. این نتایج می‌توانند به سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران کمک کنند تا با آمادگی بیشتری به مواجهه با چالش‌ها و فرصت‌های آینده متاورس بپردازند.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_736822_932c5463e14c990e7fc28bec20d0c296.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 User Information Browsing Model in Digital Libraries: An Integrated Model Based on Chang's Theory and Empirical Findings مدل مرور اطلاعات کاربران در کتابخانه‌های دیجیتال: ارائه مدل تلفیقی از نظریه چنگ و یافته‌های تجربی 735599 10.22034/jipm.2026.2084983.2193 FA حدیثه افضلی پور دانشجوی دکتری گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی؛ دانشگاه فردوسی مشهد؛ مشهد، ایران 0009-0009-7972-0855 اعظم صنعت جو دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی؛ دانشگاه فردوسی مشهد؛ مشهد، ایران 0000-0002-6288-314X علیرضا رحیمی دانشیار؛ رییس هسته تحقیقاتی اینفورمیشنیست بالینی؛ مرکز تحقیقات فن‌آوری اطلاعات در امور سلامت؛ دانشگاه علوم پزشکی اصفهان؛ اصفهان، ایران 0000-0002-2841-8279 Journal Article 2026 02 09 Abstract Objective: As user-centered information systems, digital libraries play a decisive role in shaping users' search and browsing behavior. Browsing behavior, as an essential complement to information seeking, not only offers an alternative path to accessing information but also serves as a key mechanism for serendipitous discovery. Accordingly, this study identifies various dimensions of browsing behavior within the MedlinePlus digital library to extend and validate Chang's browsing theory in digital information environments. Methods: This applied study employed a mixed-methods approach with a sequential exploratory design. Qualitative data were first collected and analyzed to develop an initial model, which was subsequently validated using quantitative data (Delphi method). The study population consisted of 60 master's and doctoral students in medical sciences from four Iranian universities of medical sciences (Isfahan, Tehran, Shiraz, and Mashhad), selected through a two-stage sampling approach (initial cluster sampling of universities followed by random selection of 15 participants per university). Various dimensions of users' browsing behavior, based on Chang's browsing theory, were gathered and analyzed using three simultaneous methods: direct observation and screen recording, think-aloud protocols, and semi-structured interviews. An initial model of information browsing in the digital library was developed, designed as a structured questionnaire, and sent to Delphi panel members over three consecutive rounds. The process continued until sufficient consensus was achieved (mean score ≥ 4 and Kendall's coefficient ≥ 0.7) for all model components, leading to the approval of the final model of information browsing in the digital library. Findings: Five dimensions of user information browsing were identified for the MedlinePlus website of the U.S. National Library of Medicine. These dimensions integrated the four dimensions of Chang's browsing theory with a "digital" dimension derived from the empirical findings of this study. The findings indicated that the behavioral dimension of browsing in digital environments relies heavily on physical movements (vertical and horizontal scrolling). Additionally, new motivations arising from the dynamics and specific capabilities of the digital platform were identified. Approximately 87% of users entered the browsing process with relatively specific cognitive intentions. This finding, along with the high frequency of accidental browsing, introduces the concept of purposeful discovery. Conclusion: This study demonstrated that information browsing in digital libraries is a far more complex and multidimensional phenomenon than can be explained solely by traditional models. The digital platform is not merely a context for passive information-seeking behavior but also an active agent shaping browsing behavior. هدف: کتابخانه‌های دیجیتال به عنوان نظام‌های اطلاعاتی کاربرمحور، نقش تعیین‌کننده در شکل‌دهی به رفتار جستجو و مرور کاربران دارند. رفتار مرور به عنوان مکملی ضروری برای جستجوی اطلاعات، نه تنها مسیری جایگزین برای دستیابی به اطلاعات است، بلکه سازوکاری کلیدی برای کشف اتفاقی است. بر همین اساس، این پژوهش با شناسایی ابعاد مختلف رفتار مرور در بستر کتابخانه دیجیتال مدلاین پلاس به بسط و اعتبارسنجی نظریه مرور چنگ در محیط‌های اطلاعاتی دیجیتال می‌پردازد. روش پژوهش: پژوهش حاضر یک مطالعه کاربردی و از نظر شیوه گردآوری و تحلیل داده‌ها، یک پژوهش با رویکرد آمیخته است. رویکرد آمیخته در این پژوهش از نوع اکتشافی متوالی است؛ بدین معنا که ابتدا داده‌های کیفی گردآوری و تحلیل شدند تا یک مدل اولیه شکل گیرد، سپس این مدل با استفاده از داده‌های کمّی (دلفی) اعتبارسنجی گردید. جامعه آماری این پژوهش شامل 60 نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری رشته‌های علوم پزشکی در چهار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، تهران، شیراز و مشهد بود که با رویکرد نمونه‌گیری دومرحله‌ای انتخاب شدند. این رویکرد شامل نمونه‌گیری خوشه‌ای اولیه از دانشگاه‌ها و سپس انتخاب تصادفی ۱۵ شرکت‌کننده از هر دانشگاه بود. ابعاد مختلف مرور کاربران پژوهش بر اساس ابعاد نظریه مرور چنگ و با استفاده همزمان از سه روش مشاهده مستقیم و ضبط صفحه نمایش، پروتکل بلنداندیشی و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و تحلیل شد. یک مدل اولیه از مرور اطلاعات در کتابخانه دیجیتال ترسیم گردید و در قالب یک پرسشنامه ساختاریافته طراحی و طی سه دور متوالی به اعضای پنل دلفی ارسال شد، این فرآیند تا حصول اجماع کافی (میانگین امتیاز ≥ ۴ و ضریب کندال ≥ 7/0) برای تمام مؤلفه‌های مدل ادامه یافت و در نهایت مدل نهایی مرور اطلاعات در کتابخانه دیجیتال تصویب شد. یافته‌ها: در این پژوهش، پنج بعد برای مرور اطلاعات کاربران در وب‌گاه مدلاین پلاس کتابخانه ملی پزشکی آمریکا شناسایی شد. این ابعاد تلفیقی از ابعاد چهارگانه نظریه مرور چنگ و بعد دیجیتال حاصل از یافته‌های تجربی پژوهش حاضر بود. یافته‌های پژوهش نشان داد که بعد رفتاری مرور در محیط دیجیتال، به شدت متکی بر حرکات عینی (پیمایش عمودی و افقی) است و انگیزه‌های جدیدی شناسایی شدند که حاصل پویایی و قابلیت‌های خاص بستر دیجیتال هستند. همچنین حدود 87 درصد از کاربران با قصد شناختی نسبتاً مشخص وارد فرآیند مرور می‌شدند که این یافته در کنار فراوانی بالای مرور تصادفی، مفهوم اکتشاف هدفمند را معرفی می‌کند. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که مرور اطلاعات در کتابخانه‌های دیجیتال، پدیده‌ای بسیار پیچیده‌تر و چندبعدی‌تر از آن است که بتوان آن را صرفاً با مدل‌های سنتی تبیین کرد. بستر دیجیتال نه تنها یک بستر برای رفتار منفعل اطلاع‌یابی، بلکه عاملی فعال و شکل‌دهنده به رفتار مرور است.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_735599_a2218706f8a50934969a5fd4e5cac3a4.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 The Impact of Task Complexity on User Lostness and Disorientation: The Role of Posner’s Attentional Networks اثر پیچیدگی وظیفه بر گم‌گشتگی و سرگردانی کاربران: نقش شبکه‌های توجه پوزنر 741981 10.22034/jipm.2026.2086393.2205 FA ندا احمدی دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی،دانشگاه شیراز مهدیه میرزابیگی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی استاد بخش علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شیراز 0000-0002-3256-3153 طاهره جوکار دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، استادیار بخش علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شیراز محبوبه البرزی دکتری روانشناسی تربیتی استاد بخش مبانی تعلیم و تربیت دانشگاه شیراز Journal Article 2026 05 19 Objective: Lostness and disorientation are common consequences of information seeking in digital environments and can reduce search efficiency and decision-making quality. This study examines the effect of task complexity on lostness in browsing search and on disorientation in keyword search, while also testing the role of Posner’s attentional networks as a source of individual differences. Method: The present study is a quasi-experimental study with a repeated-measures design in terms of its fundamental purpose and data collection method. The sample consisted of 96 graduate students from Shiraz University selected by simple random sampling. Attentional networks were assessed using the Attention Network Test (ANT). Participants performed four information-search tasks: simple and complex keyword-search tasks on Google, and simple and complex browsing-search tasks on Wikipedia. Navigation was recorded with ZD Recorder software; videos were reviewed and behavioral navigation indicators were extracted for each task. In keyword search, disorientation was calculated as a composite navigation index based on the standardized mean of multiple behavioral indicators. In browsing search, lostness was computed from the navigation graph using Smith’s index. Data were analyzed in two stages: (1) repeated-measures analyses to test the effect of task complexity separately for each search type, entering attentional networks as continuous covariates and testing complexity × network interactions; and (2) follow-up univariate analyses to examine network effects within each of the four conditions. Findings: In browsing search, task complexity had a significant effect on lostness, with higher lostness in the simple task than in the complex task (p = 0.037), while complexity × attentional network interactions were not significant. In keyword search, task complexity had a highly significant effect on disorientation, with higher disorientation in the complex task than in the simple task (p < 0.001), while complexity × network interactions were not significant. Follow-up analyses indicated that executive control was significant in the simple conditions of both search types but not significant in the complex conditions. Conclusion: Task complexity is significantly related to navigation indicators, but this pattern is not the same across the two search types. Attentional networks did not interact with task complexity. However, executive control appears more salient when users have greater opportunity for active engagement with the task (especially in simple tasks). These findings emphasize the need to interpret navigation indicators alongside outcome measures and to consider individual differences—particularly executive control—when designing search systems and training self-regulation strategies. هدف: گم‌گشتگی و سرگردانی از پیامدهای رایج جستجوی اطلاعات در محیط‌های دیجیتال‌اند و می‌توانند کارایی جستجو و کیفیت تصمیم‌گیری را کاهش دهند. پژوهش حاضر اثر پیچیدگی وظیفه را بر گم‌گشتگی در جستجوی مروری و سرگردانی در جستجوی کلیدواژه‌ای بررسی می‌کند و هم‌زمان نقش شبکه‌های توجه پوزنر را به‌عنوان منبع تفاوت‌های فردی می‌آزماید. روش‌شناسی: پژوهش حاضر به‌لحاظ هدف بنیادی و به‌لحاظ نحوه گردآوری داده‌ها کمی از نوع شبه‌آزمایشی با طرح اندازه‌گیری مکرر است. نمونه شامل ۹۶ دانشجوی تحصیلات تکمیلی دانشگاه شیراز بود که به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. شبکه‌های توجه با آزمون شبکه توجه سنجیده شد. شرکت‌کنندگان چهار تکلیف جستجوی اطلاعات (وظایف ساده و پیچیده جستجوی کلیدواژه‌ای در گوگل، و وظایف ساده و پیچیده جستجوی مروری در ویکی‌پدیا) را انجام دادند. مسیرپویی شرکت‌کنندگان با نرم‌افزار زددی ریکوردر ضبط شد و پس از بازبینی ویدئوها، برای هر وظیفه شاخص‌های رفتاری مسیرپویی استخراج گردید. در جستجوی کلیدواژه‌ای، سرگردانی با یک شاخص ترکیبی مسیرپویی محاسبه شد که بر اساس میانگین استانداردشده مجموعه‌ای از شاخص‌های رفتاری مسیرپویی ساخته شد. در جستجوی مروری، گم‌گشتگی بر پایه گراف مسیرپویی و با استفاده از شاخص اسمیت محاسبه گردید. داده‌ها در دو بخش تحلیل شد: (۱) اندازه‌گیری مکرر برای بررسی اثر پیچیدگی وظیفه به تفکیک نوع جستجو به‌صورت جداگانه، با وارد کردن شبکه‌های توجه به‌عنوان هم‌پراش‌های پیوسته و آزمون تعامل‌های پیچیدگی×شبکه‌ها؛ و (۲) تحلیل‌های پیگیری تک‌متغیره برای بررسی نقش شبکه‌ها در هر یک از چهار وضعیت. یافته‌ها: در جستجوی مروری، پیچیدگی وظیفه بر گم‌گشتگی اثر معنادار داشت و گم‌گشتگی در وظیفه ساده بیشتر از وظیفه پیچیده بود (0.037=p)، در حالی‌که تعامل‌های پیچیدگی×شبکه‌های توجه معنادار نشدند. در جستجوی کلیدواژه‌ای، پیچیدگی وظیفه اثر معنادار و قوی بر سرگردانی داشت و سرگردانی در وظیفه پیچیده بیشتر از وظیفه ساده بود(0.001>p)، و در اینجا نیز تعامل‌های پیچیدگی×شبکه‌های توجه معنادار نبود. تحلیل‌های پیگیری نشان داد کنترل اجرایی در وظایف ساده هر دو نوع جستجو اثر معنادار دارد، اما در وظایف پیچیده معنادار نیست. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد پیچیدگی وظیفه به‌طور معنادار با شاخص‌های مسیر مرتبط است، اما الگوی آن در دو بافت جستجو یکسان نیست. همچنین شبکه‌های توجه به‌صورت تعاملی با پیچیدگی عمل نکردند، با این حال کنترل اجرایی در شرایطی که کاربران فرصت درگیری فعال با تکلیف دارند (به‌ویژه وظایف ساده) نقش برجسته‌تری نشان می‌دهد. این یافته‌ها بر ضرورت تفسیر شاخص‌های مسیر در کنار شاخص‌های عملکردی و توجه به تفاوت‌های فردی، به‌ویژه کنترل اجرایی در طراحی سامانه‌های جستجو و آموزش راهبردهای خودتنظیمی تأکید دارد.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_741981_e57d17f1be928804034dd78b34e58a47.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 Automatic Intent Classification in a Task-Oriented Chatbot in Education دسته‌بندی خودکار قصدها در یک چت‌بات وظیفه‌محور در حوزۀ آموزش 741982 10.22034/jipm.2026.2079807.2154 FA الهام صالحی دانشجوی دکتری زبانشناسی؛ پژوهشکده زبانشناسی؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 0009-0007-6677-4382 مسعود قیومی دکتری زبانشناسی رایانشی؛ دانشیار؛ پژوهشکده زبانشناسی؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ تهران؛ 0000-0001-6685-1332 آتوسا رستم‌بیک تفرشی دکتری زبانشناسی؛ دانشیار؛ پژوهشکده زبانشناسی؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 0000-0003-4820-0709 Journal Article 2025 12 04 Natural language constitutes a fundamental medium through which humans perform social actions, construct interpersonal relations, and negotiate cultural identities. Far beyond the mere transmission of propositional content, linguistic interaction embodies a structured system of practices—such as turn-taking, adjacency pairing, sequencing, and repair—which collectively enable coordinated social conduct. Since the emergence of Conversation Analysis in the 1960s, these interactional structures have been systematically examined, while Speech Act Theory, articulated by Austin and subsequently advanced by Searle, has underscored the intrinsically action-oriented nature of utterances. Within this theoretical landscape, the identification of a speaker’s communicative intent is a foundational requirement for meaningful interpretation. The advent of artificial intelligence and natural language processing has motivated efforts to computationally replicate this interpretive capacity within task-oriented dialogue systems, where intent detection serves as a core operational component. Responding to the scarcity of annotated resources in Persian, the present study develops and evaluates a dedicated intent detection system for a Persian language-learning chatbot. To this end, a novel corpus comprising 3,607 sentences was constructed across four semantic relation types—synonymy, antonym, collocation, and idioms—derived from a systematic content analysis of authoritative Persian pedagogical materials and subsequently validated by domain experts. The dataset was thoroughly preprocessed, normalized, and annotated using the IOB scheme to capture the internal semantic structure of utterances. To model lexical meaning numerically, two static embedding methods grounded in distributional semantics, Word2Vec and FastText, were employed, generating 300-dimensional vector representations for all tokens. Six machine learning algorithms—Support Vector Machine, K-Nearest Neighbors, Random Forest, Decision Tree, Single-Layer Perceptron, and Multi-Layer Perceptron—were trained and assessed using five-fold cross-validation. The experimental results demonstrate that model performance is substantially shaped by the choice of embedding method. FastText, owing to its subword-level encoding, facilitated markedly improved semantic discrimination and resulted in superior performance across most algorithms. The Multi-Layer Perceptron combined with FastText achieved the highest accuracy (99.45%), indicating its strong capacity to model non-linear semantic patterns in Persian. Conversely, Word2Vec exhibited weaker separability for closely related semantic categories, though it yielded strong outcomes in conjunction with distance-based models such as KNN. گفتار و تعامل زبانی یکی از بنیادی‌ترین سازوکارهای کنش اجتماعی محسوب می‌شود، به‌گونه‌ای که انسان‌ها از طریق مکالمه نه‌تنها معنا بلکه روابط اجتماعی، هویت فردی و جایگاه خود را بازتولید می‌کنند. از دهه‌ی ۱۹۶۰ با شکل‌گیری حوزه‌ی تحلیل مکالمه، مطالعه‌ی علمی ساختار و سازمان تعاملات زبانی در کانون توجه زبان‌شناسی قرار گرفت. نظریه‌ی کنش گفتاری آستین و سرل نیز بر این نکته تأکید دارد که گفتار تنها محمل انتقال پیام نیست، بلکه ابزاری برای انجام عمل است؛ بنابراین شناسایی «قصد» بخشی ضروری از درک معنا در هر تعامل زبانی است. با گسترش پردازش زبان طبیعی، چت‌بات‌ها به‌عنوان نمونه‌هایی از سامانه‌های مکالمه وظیفه‌محور شکل گرفتند و مسئله‌ی «تشخیص قصد کاربر» به یکی از چالش‌های اساسی این سامانه‌ها بدل شد. پژوهش حاضر با هدف طراحی و ارزیابی یک سامانه‌ی تشخیص قصد در حوزه‌ی آموزش زبان فارسی، یک پیکره‌ی تخصصی شامل ۳۶۰۷ جمله در چهار حوزه‌ی معنایی «هم‌معنایی»، «تضاد معنایی»، «باهم‌آیی» و «اصطلاحات» تدوین کرده است. برای این منظور، منابع آموزشی معتبر فارسی مورد تحلیل محتوایی قرار گرفت و الگوهای زبانی پرتکرار با مشارکت متخصصان آموزش زبان استخراج شد. داده‌ها پس از پیش‌پردازش، پاک‌سازی و برچسب‌گذاری با الگوی IOB، برای بردارسازی بر پایه‌ی نظریه‌ی معناشناسی توزیعی آماده شدند. دو مدل وردتووک و فست‌تکست با بردارهای ۳۰۰ بُعدی برای بازنمایی معنایی واژگان به‌کار گرفته شدند. در ادامه، شش الگوریتم یادگیری ماشین شامل ماشین بردار پشتیبان، K-نزدیک‌ترین همسایه، جنگل تصادفی، درخت تصمیم، پرسپترون تک‌لایه و پرسپترون چندلایه در قالب اعتبارسنجی متقابل پنج‌تایی مورد ارزیابی قرار گرفتند و نتایج نشان داد که عملکرد مدل‌ها به‌طور چشمگیری تحت تأثیر نوع بردارسازی قرار دارد. فست‌تکست با بهره‌گیری از اطلاعات زیرواژه‌ای، امکان استخراج مؤثرتر روابط معنایی را فراهم کرده و موجب افزایش چشمگیر عملکرد الگوریتم‌ها شده است. بهترین نتیجه مربوط به پرسپترون چندلایه همراه با فست‌تکست با میانگین دقت 99.45٪ بود. در مقابل، وردتووک عملکرد ضعیف‌تری در تمایز مقوله‌های نزدیک معنایی نشان داد. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که ترکیب بردارسازی‌های غنی و مدل‌های یادگیری مناسب می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تشخیص دقیق قصد کاربران در سامانه‌های مکالمه‌محور فارسی ایفا کند. این پژوهش با ارائه‌ی یک پیکره‌ی تخصصی و تحلیل جامع الگوریتم‌ها، گامی مهم در توسعه‌ی چت‌بات‌های آموزشی زبان فارسی فراهم می‌سازد.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_741982_be25608ee141b84d09dce4c0a85c60cc.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 Evolution of User Experience Research in Generative AI Systems: A Bibliometric and Topic Modelling Analysis تحول پژوهش‌های تجربه کاربری در سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی مولد: تحلیل کتاب‌سنجی و مدل‌سازی موضوعی 739039 10.22034/jipm.2026.2090404.2229 FA محمود سنگری دکتری تخصصی علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ استادیار؛ گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه بیرجند؛ 0000-0003-0444-7515 مهسا ترابی دکتری تخصصی علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ استادیار؛ گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه بیرجند؛ 0000-0003-4808-6715 Journal Article 2026 06 02 Abstract: The rapid emergence of generative artificial intelligence (AI) systems and large language models has transformed the ways users interact with digital technologies, creating new challenges and opportunities for user experience (UX) research. Despite the growing adoption of AI-powered conversational systems, the intellectual structure, thematic evolution, and emerging research directions of UX studies in this domain remain insufficiently understood. Therefore, this study aims to analyse the evolution of UX research in generative and conversational AI systems, identify its major thematic areas, and uncover emerging research trends and future directions. A set of 3,714 publications published between 2006 and 2026 was analysed using bibliometric techniques and topic modelling. The dataset was constructed through a systematic search of the Scopus database, resulting in 3,714 eligible records for analysis. The records were pre-processed using standard text-mining procedures, including normalisation, tokenisation, lemmatisation, and keyword integration, to ensure data quality and analytical consistency. Temporal evolution was examined through descriptive statistics, exponential moving averages, and change-point analysis. The findings reveal a major transformation in the field, characterised by the rapid expansion of research after 2023 and the diversification of UX-related themes across multiple application domains. To identify latent thematic structures, Non-negative Matrix Factorisation (NMF), a topic modelling technique that decomposes document–term matrices into interpretable topic representations, was employed. Non-negative Matrix Factorisation (NMF) topic modelling and keyword co-occurrence network analysis identified several dominant research themes, including intelligent software and product development, education and e-learning systems, retrieval-augmented generation (RAG)-based information systems, e-commerce and customer experience, immersive and extended reality environments, usability evaluation, and emotional user interaction. The co-occurrence network further revealed well-defined intellectual clusters centred on healthcare, educational technology, social computing, and intelligent interactive systems. Emerging trends were identified through a multi-signal approach combining discriminative terms, burst analysis, and growing topic trajectories. Key emerging concepts included retrieval-augmented generation (RAG), multimodality, agent-based systems, alignment, trust, privacy, hallucination, and explainability. Overall, the findings demonstrate a shift from conventional UX concerns toward increasingly adaptive, multimodal, trustworthy, and human-centred AI ecosystems. The study provides a comprehensive map of the field’s evolution and highlights future research priorities for designing transparent, explainable, and collaborative AI-powered user experiences. چکیده: این پژوهش با هدف تحلیل تحول پژوهش‌های مرتبط با تجربه کاربری در سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی مولد و گفتگومحور انجام شده است. با توجه به رشد سریع مدل‌های زبانی بزرگ و گسترش ابزارهایی مانند چت‌جی‌پی‌تی، ضرورت بررسی ساختار علمی، روندهای زمانی و مسیرهای آینده این حوزه بیش از پیش اهمیت یافته است. در این پژوهش، مجموعه داده از طریق جستجوی نظام‌مند در پایگاه اسکوپوس گردآوری شد و با استفاده از رویکرد کتاب‌سنجی و مدل‌سازی موضوعی، مجموعه‌ای شامل ۳۷۱۴ مدرک علمی در بازه زمانی ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۶ استخراج و تحلیل شد. داده‌ها پس از پیش‌پردازش متنی شامل نرمال‌سازی، حذف داده‌های زائد، ریشه‌یابی و یکپارچه‌سازی کلیدواژه‌ها، برای تحلیل‌های کمی و کیفی آماده شدند. در بخش تحلیل روند زمانی، از شاخص‌هایی مانند نرخ رشد سالانه، میانگین متحرک نمایی و تشخیص نقاط تغییر استفاده شد. نتایج نشان داد که این حوزه تا سال ۲۰۱۷ رشد بسیار محدودی داشته اما از سال ۲۰۱۸ وارد مرحله رشد پایدار و از ۲۰۲۳ به بعد وارد فاز رشد انفجاری شده است. این تحول عمدتاً هم‌زمان با ظهور مدل‌های زبانی بزرگ و کاربردهای گسترده هوش مصنوعی مولد رخ داده است. در تحلیل ساختار موضوعی، از روش فاکتورگیری ماتریس نامنفی (NMF) استفاده شد. این روش با تجزیه ماتریس واژگان و مدارک، امکان شناسایی موضوعات پنهان و استخراج خوشه‌های موضوعی منسجم و قابل تفسیر را فراهم می‌کند. همچنین از تحلیل شبکه هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها استفاده شد. نتایج نشان داد که مهم‌ترین حوزه‌های پژوهشی شامل توسعه نرم‌افزارهای هوشمند، آموزش، سامانه‌های تولید تقویت‌شده با بازیابی (RAG)، تجارت الکترونیک، تجربه کاربری در محیط‌های غوطه‌ور، ارزیابی قابلیت استفاده و تعاملات عاطفی هستند. همچنین ساختار شبکه‌ای حوزه نشان‌دهنده شکل‌گیری خوشه‌های معنایی مرتبط با سلامت، آموزش، فناوری‌های تعاملی و سیستم‌های هوشمند بود. در بخش تحلیل روندهای نوظهور، سه سیگنال شامل واژگان تفکیک‌کننده، عبارات جهشی و موضوعات در حال رشد بررسی شد. یافته‌ها نشان داد که مفاهیمی مانند تولید تقویت‌شده با بازیابی، تعاملات چندوجهی، عامل‌های هوشمند، همراستاسازی، اعتماد، حریم خصوصی و توهم‌زایی از مهم‌ترین محورهای پژوهشی جدید هستند. در نهایت، این مطالعه نشان می‌دهد که آینده پژوهش‌های تجربه کاربری در هوش مصنوعی به سمت سیستم‌های شخصی‌سازی‌شده، چندوجهی، قابل اعتماد و انسان‌محور در حال حرکت است.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_739039_4707b9102a6b54214d528c318d9bde14.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 Evaluation of the User Interface of Mental Health Management Systems Based on Usability Heuristics ارزیابی رابط کاربر سامانه‌های مدیریت سلامت روان بر پایه مؤلفه‌های کاربردپذیری 741983 10.22034/jipm.2026.2078604.2147 FA علی اکبری دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی؛ استادیار؛ گروه علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشگاه اصفهان؛ فاطمه صالحی کارشناسی ارشد مطالعات آرشیوی دانشکدگان مدیریت؛ دانشگاه تهران 0000-0002-5658-0900 Journal Article 2025 11 26 Introduction and Purpose: The primary objective of this study was to evaluate the level of User Interface (UI) usability in mental health management systems and compare their performance based on Nielsen’s 10 Usability Heuristics. These principles delineate critical aspects of user-system interaction, directly influencing ease of use, error reduction, and increased user satisfaction and trust within sensitive clinical environments. Methodology: This descriptive-cross-sectional study was conducted in the summer of 1404 (2025). The research population included mental health-focused health management systems. Through targeted sampling at national and international levels, four systems were ultimately selected: one domestic (Bioarc) and three international ones (SimplePractice, Jane, and ICANote). The evaluation employed a heuristic evaluation method using a checklist based on Nielsen's 10 principles (Cronbach's\alpha = 0.974). The evaluation team consisted of three experts (Information Science specialist, Psychiatrist, and UX expert), who independently analyzed the data using a 5-point Likert scale. Descriptive statistics, Kruskal-Wallis H Test, and Mann-Whitney U Test were used for data analysis and group comparisons, respectively. Findings: The evaluation results demonstrated that the overall usability level of the four assessed systems varied between 3.48 and 4.54, with this difference being statistically significant (Sig. = 0.041).Highest Rank: ICANote achieved the highest usability score with a mean of 4.54.Second Rank: SimplePractice followed closely with a mean of 4.50. These two systems exhibited superior performance in key heuristics such as Aesthetic and Minimalist Design, Consistency and Standards, and Help and Documentation.Third Rank: Jane scored an acceptable mean of 4.16.Lowest Rank: Bioarc ranked last with a mean of 3.48, indicating significant deficiencies, particularly in Flexibility and Efficiency of Use and Help and Documentation, requiring substantial revision.The Kruskal-Wallis test confirmed a significant difference in five core heuristics: Match between System and the Real World (Sig. = 0.015), Consistency and Standards (Sig. = 0.025), Recognition rather than Recall (Sig. = 0.038), Aesthetic and Minimalist Design (Sig. = 0.046), and Help and Documentation (Sig. = 0.037). The post-hoc Mann-Whitney test indicated that the Bioarc system was the primary source of these differences, showing a lower usability level compared to the other three. The lowest overall scores were observed in the Flexibility and Efficiency of Use and Help Users Recognize and Recover from Errors heuristics, highlighting a need for improved customized pathways and intelligent error support. Conclusion: Usability levels in mental health management systems are not uniform, and the observed differences carry significant operational implications. Deficiencies in crucial heuristics, such as in the domestic system (Bioarc), can lead to increased user errors, decreased efficiency, and resistance to system adoption. ICANote and SimplePractice, by better adhering to user-centered design principles, provide a more effective and efficient experience for mental health professionals, setting a valuable standard for the development and localization of domestic systems. مقدمه و هدف: هدف این پژوهش ارزیابی سطح کاربردپذیری رابط کاربری (UI) سامانه‌های مدیریت سلامت (با تأکید بر حوزه سلامت روان) و مقایسه عملکرد آن‌ها بر اساس 10 مؤلفه کاربردپذیری نیلسن بود. این اصول ابعاد حیاتی تعامل کاربر با سیستم را تبیین کرده و مستقیماً بر سهولت استفاده، کاهش خطا، و افزایش رضایت و اعتماد کاربر در محیط‌های حساس درمانی تأثیر می‌گذارند. روش‌شناسی: این پژوهش توصیفی-مقطعی در تابستان 1404 انجام شد. جامعه پژوهش شامل سامانه‌های مدیریت سلامت با تمرکز بر سلامت روان بود. در نهایت، با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند در سطوح ملی و بین‌المللی، چهار سامانه شامل یک مورد داخلی (بایوآرک) و سه مورد بین‌المللی (سیمپل‌پرکتیس، جِین، و آیکنوت) انتخاب شدند. ارزیابی با استفاده از روش ارزیابی اکتشافی و چک‌لیست مبتنی بر 10 اصل نیلسن (با آلفای کرونباخ 0.974) انجام شد. تیم ارزیابی شامل سه متخصص (علم اطلاعات، روان‌پزشک، و متخصص تجربه کاربری) بودند که داده‌ها را به‌صورت مستقل بر اساس طیف لیکرت (1 تا 5) تجزیه و تحلیل کردند. برای تحلیل‌های آماری از آمار توصیفی و به‌منظور مقایسه گروه‌ها از آزمون‌های کروسکال-والیس و من-ویتنی استفاده شد. یافته‌ها: نتایج ارزیابی نشان داد که سطح کلی کاربردپذیری چهار سامانه مورد بررسی بین 3.48 تا 4.54 متغیر است و این تفاوت از نظر آماری معنادار (Sig. = 0.041) ارزیابی شد. بالاترین رتبه مربوط به سامانه آیکنوت با میانگین 4.54 و رتبه دوم مربوط به سامانه سیمپل‌پرکتیس با میانگین 4.50 بود. این دو سامانه بالاترین عملکرد را در مؤلفه‌های کلیدی مانند زیبایی‌شناسی و طراحی ساده، انسجام و رعایت استانداردها، و راهنما و مستندات نشان دادند. سامانه جِین با میانگین 4.16 در سطح قابل قبولی قرار داشت و پایین‌ترین رتبه مربوط به سامانه بایوآرک با میانگین 3.48 بود. به نظر می‌رسد سامانه بایوآرک در مؤلفه‌هایی چون انعطاف‌پذیری و راهنما و مستندات نیاز به بازنگری اساسی دارد. تحلیل آماری با آزمون کروسکال-والیس، تفاوت معنادار را در پنج مؤلفه اصلی شامل تطابق بین سیستم و دنیای واقعی (Sig. = 0.015)، انسجام و رعایت استانداردها (Sig. = 0.025)، شناسایی بجای یادآوری (Sig. = 0.038)، زیبایی‌شناسی و طراحی ساده (Sig. = 0.046)، و راهنما و مستندات (Sig. = 0.037) تأیید کرد. آزمون تعقیبی من-ویتنی نشان داد که سامانه بایوآرک منبع اصلی این تفاوت‌ها است و در مقایسه با سایر سامانه‌ها، سطح پایین‌تری از کاربردپذیری را ارائه می‌دهد. پایین‌ترین امتیازات کلی در مؤلفه‌های انعطاف‌پذیری و کارایی استفاده و کمک به کاربران در شناسایی و رفع خطاها مشاهده شد که بیانگر نیاز به بهبود در ارائه مسیرهای سفارشی و پشتیبانی هوشمند خطایابی است. نتیجه‌گیری: سطح کاربردپذیری در سامانه‌های مدیریت سلامت روان یکسان نیست و تفاوت‌های معناداری وجود دارد. ضعف در مؤلفه‌های کلیدی مانند انعطاف‌پذیری، کمک به تشخیص و رفع خطاها در سامانه داخلی (بایوآرک) می‌تواند منجر به افزایش خطاهای کاربری، کاهش بهره‌وری، و مقاومت در برابر پذیرش سامانه گردد. آیکنوت و سیمپل‌پرکتیس با رعایت بهتر اصول طراحی کاربرمحور، تجربه‌ای مؤثرتر و کارآمدتر برای متخصصان سلامت روان فراهم کرده‌اند که باید الگوی بومی‌سازی و توسعه سامانه‌های داخلی قرار گیرد.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_741983_058d861572340e34028c188b115110bc.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 Identifying and validating the features required for designing a course resource recommendation system for faculty members شناسایی و اعتبارسنجی ویژگی‌های موردنیاز برای طراحی سامانه پیشنهادگر منابع درسی برای اعضای هیأت علمی 741984 10.22034/jipm.2026.2090869.2231 FA محمد سعید پورحسن کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشکده علوم تربیتی وروان شناسی؛ دانشگاه شیراز؛ جواد عباس پور دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشیار؛ دانشکده علوم تربیتی وروان شناسی؛ دانشگاه شیراز؛ فهیمه کشاورزی دکتری برنامه ریزی درسی؛ دانشیار؛ گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی؛ دانشکده علوم تربیتی؛ Journal Article 2026 06 06 Objective: The present study was conducted with the aim of identifying and validating the characteristics of a course resource recommendation system for faculty members. The method of this research was an exploratory mixed type. In the qualitative part, with a systematic review approach (based on the Kitchenham and Charters, 2007 method) and meta-synthesis technique, 40 related studies and 20 domestic and international databases were reviewed and the basic concepts were categorized using content analysis. In the quantitative part, a researcher-made questionnaire with 57 items was designed based on a 5-point Likert scale. The statistical population included faculty members of universities in Fars province, 94 of whom were selected through purposive sampling. The data were analyzed using one-sample t-test and exploratory factor analysis in SPSS version 25 software. The research findings indicated that in the qualitative part, 57 basic concepts were extracted, which were categorized into 13 organizing themes and finally into 4 overarching themes in the thematic analysis process: (1) Course resource features, (2) User profile features, (3) Similarity measurement criteria, (4) Display and user interface features. In the quantitative part, all four features were significantly approved by the faculty members. The average of the “Display and user interface” (4.32) and “User profile” (4.24) features was higher than the desired level (4). The total variance extracted was 65.61%, which indicates that the identified features cover more than 61% of the features of a desirable recommender system. The results of the study showed that four categories of features are essential for a course resource recommendation system, including bibliographic features (title, author, subject, year of publication, language), publisher information (publisher, journal, conference), access information (media type, cost, citations, user comments), and teaching university information (list of universities, appropriate course and field, number of teaching sessions). User characteristics include experience (service history, teaching history, academic rank), expertise and field (field of teaching, field of study, orientation, level of study), and interests and hobbies (educational and research interests). Regarding similarity measurement criteria, there are two main approaches including collaborative filtering (suggestions based on shared citations, previous searches of similar users, similar user behavior) and content-based approach (other works of the same author, similar sources, keyword similarity) for similarity measurement. The user interface also includes the search form (simple, advanced, expert), search term suggestion (word roots, spelling correction, close phrases, semantic relationships), ranking of suggestions (based on year, relevance, number of times taught), and displaying user comments (number of times viewed and downloaded, possibility of feedback). پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اعتباریابی ویژگی‌های سامانه پیشنهادگر منابع درسی برای اعضای هیأت علمی انجام شد. روش این پژوهش از نوع ترکیبی اکتشافی بود. در بخش کیفی، با رویکرد مرور نظام‌مند (بر اساس روش Kitchenham و Charters ، 2007) و تکنیک فراترکیب، 40 پژوهش مرتبط و 20 پایگاه اطلاعاتی داخلی و بین‌المللی بررسی و مفاهیم اولیه با استفاده از تحلیل مضمون دسته‌بندی شدند. در بخش کمی، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته با 57 گویه بر اساس مقیاس 5 درجه‌ای لیکرت طراحی شد. جامعه آماری شامل اعضای هیأت علمی دانشگاه‌های استان فارس بود که 94 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از آزمون تی تک نمونه‌ای و تحلیل عامل اکتشافی در نرم‌افزار اِس پی اِس اِس نسخه 25 تحلیل شد. یافته‌های پژوهش بیانگر این بود که در بخش کیفی، 57 مفهوم پایه استخراج شد که در فرآیند تحلیل مضمون به 13 مضمون سازمان‌دهنده و در نهایت به 4 مضمون فراگیر دسته‌بندی شدند: (1) ویژگی‌های منابع درسی، (2) ویژگی‌های مشخصات کاربری، (3) معیارهای سنجش شباهت، (4) ویژگی‌های نمایش و رابط کاربری. در بخش کمی، هر چهار ویژگی به طور معناداری مورد تأیید اعضای هیأت علمی قرار گرفتند. میانگین ویژگی «نمایش و رابط کاربری» (32/4) و «مشخصات کاربری» (24/4) بالاتر از حد مطلوب (4) بود. واریانس کل استخراج شده 61/65 درصد بود که نشان می‌دهد ویژگی‌های شناسایی شده بیش از 61 درصد از ویژگی‌های یک سامانه پیشنهادگر مطلوب را پوشش می‌دهند. نتایج پژوهش نشان داد، چهار دسته ویژگی برای سامانه پیشنهادگر منابع درسی شامل ویژگی‌های کتابشناختی (عنوان، مؤلف، موضوع، سال نشر، زبان)، اطلاعات منتشر کننده (ناشر، مجله، همایش)، اطلاعات دسترسی (نوع محمل، هزینه، استنادها، نظرات کاربران) و اطلاعات دانشگاه تدریس‌کننده (فهرست دانشگاه‌ها، مقطع و رشته مناسب، تعداد دفعات تدریس) ضروری هستند. مشخصات کاربری شامل تجربه (سابقه خدمت، سابقه تدریس، مرتبه علمی)، تخصص و رشته (حوزه تدریس، رشته تحصیلی، گرایش، مقطع تحصیلی) و علایق و سلایق (علائق آموزشی و پژوهشی) است. در ارتباط با معیارهای سنجش شباهت، دو رویکرد اصلی شامل پالایش مشارکتی (پیشنهاد بر اساس استنادهای مشترک، جستجوهای پیشین کاربران مشابه، رفتار کاربران مشابه) و رویکرد مبتنی بر محتوا (آثار دیگر یک مؤلف، منابع مشابه، شباهت کلیدواژه) برای سنجش شباهت وجود دارد. رابط کاربری نیز، شامل شکل جستجو (ساده، پیشرفته، خبره)، پیشنهاد عبارت جستجو (ریشه واژگان، تصحیح املایی، عبارات نزدیک، روابط معنایی)، رتبه‌بندی پیشنهادها (بر اساس سال، ربط، تعداد دفعات تدریس) و نمایش نظرات کاربر (تعداد دفعات مشاهده و بارگیری، امکان بازخوردگیری) است.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_741984_5c718e1f26b1e151c384d4fde8a676b3.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 The Gap Between Journal Quantitative Credit and Article Visibility: Evidence from the Field of Information and Knowledge Science with an Emphasis on Bibliometric Outputs شکاف میان اعتبار کمّی مجلات و رؤیت‌پذیری مقالات: شواهدی از حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی با تأکید بر تولیدات علم سنجی 737705 10.22034/jipm.2026.2076419.2123 FA رویا پورنقی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشیار پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران(ایرانداک) Journal Article 2025 11 01 This study aims to explore the relationship between the formal prestige of journals and the actual impact of articles, investigating whether a high Journal Impact Factor (JIF) necessarily implies greater article visibility, or if a distributional gap exists between journal-level prestige and article-level visibility. The present research is an applied study conducted through a descriptive-analytical method with a citation analysis approach. Data were extracted from the Web of Science database for the period 2009–2018. The research population includes all articles from 13 selected journals in the field of Information Science and Library Science, chosen based on their thematic proximity to Scientometrics and their continuity of publication. The Spearman rank correlation test was utilized to examine the statistical relationship between the impact factor and the uncitedness rate. The average uncitedness rate in the studied journals was approximately 26%, ranging from 4.8% to 72.3%. Results of the Spearman test indicate a strong inverse relationship between the impact factor and the uncitedness rate at the macro level; however, detailed analyses showed that this relationship is non-linear and significant exceptions exist in certain journals. During the ten-year period under study, the uncitedness rate decreased from 31% in 2009 to 23% in 2018, yet heterogeneity in citation distribution has persisted. The analysis of document types revealed that only review articles and biographical items have a significant negative relationship with uncitedness, while other document types do not have a significant effect. The research findings indicate that the impact factor, as an average-based index at the journal level, cannot serve as a definitive guarantee for article visibility at the micro level. Even in journals with high impact factors, the phenomenon of uncitedness exists perceptibly; a fact that points to the multifaceted nature of the concept of impact and the existence of a gap between a journal’s official prestige and the attraction of scientific attention at the article level. This study emphasizes the necessity of transitioning from purely journal-centered evaluations toward more diverse metrics based on the actual performance of articles. این مطالعه با هدف واکاوی نسبت میان اعتبار صوری نشریات و میزان اثرگذاری واقعی مقالات، به بررسی این مسئله می‌پردازد که آیا بالا بودن ضریب تأثیر مجله لزوماً به معنای دیده‌شدن بیشتر مقالات است یا میان اعتبار در سطح مجله و رؤیت‌پذیری در سطح مقاله شکافی توزیعی وجود دارد. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به‌روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد تحلیل استنادی است. داده‌ها از پایگاه وب‌آو‌ساینس برای دوره زمانی ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۸ استخراج شده‌اند. جامعه پژوهش شامل کلیه مقالات ۱۳ نشریه منتخب در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی است که بر اساس قرابت موضوعی در حوزه علم‌سنجی و تداوم انتشار انتخاب شده‌اند. برای بررسی رابطه آماری میان ضریب تأثیر و نرخ بی‌استنادی از آزمون همبستگی رتبه‌ای اسپیرمن استفاده شد. میانگین نرخ بی‌استنادی در مجلات بررسی‌شده برابر با حدود ۲۶ درصد بود که دامنه‌ای از 4.8 درصد تا 72.3 درصد را شامل می‌شد. نتایج آزمون اسپیرمن حاکی از وجود رابطه معکوس و قوی میان ضریب تأثیر و نرخ بی‌استنادی در سطح کلان است؛ با این حال، تحلیل‌های تفصیلی نشان داد که این رابطه خطی نبوده و استثناهای قابل‌توجهی در برخی نشریات وجود دارد. طی ده سال مورد بررسی، نرخ بی‌استنادی از ۳۱ درصد در ۲۰۰۹ به ۲۳ درصد در ۲۰۱۸ کاهش یافته است، اما ناهمگنی در توزیع استنادات همچنان پابرجا مانده است. بررسی نوع مقاله نشان داد تنها مقالات مروری و زندگینامه‌ای دارای رابطه معنادار و منفی با بی‌استنادی‌اند، در حالی که سایر انواع مقاله تأثیر معناداری ندارند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ضریب تأثیر، به عنوان یک شاخص میانگین‌محور در سطح مجله، نمی‌تواند تضمینی قطعی برای رؤیت‌پذیری مقالات در سطح خرد باشد. حتی در ژورنال‌های با ضریب تأثیر بالا، پدیده بی‌استنادی به شکلی محسوس وجود دارد؛ امری که بر چندوجهی بودن مفهوم اثرگذاری و وجود شکاف میان اعتبار رسمی نشریه و جذب توجه علمی در سطح مقاله دلالت دارد. این مطالعه بر ضرورت گذار از ارزیابی‌های صرفاً مجله‌محور به سوی سنجه‌های متنوع‌تر و مبتنی بر عملکرد واقعی مقالات تأکید می‌کند.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_737705_998434db03d1b04a8cbb648ceeac1c6b.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 An Evaluation Framework for the Quality of Official Statistical Reporting in Academic Theses, Dissertations, and Proposals Based on the National Quality Assurance Framework for Statistics (NQAF) چارچوب ارزیابی کیفیت گزارش‌های آمار رسمی ثبت پایان‌نامه، رساله‌ و پیشنهاده مبتنی بر چارچوب ملی تضمین‌کیفیت آمار (NQAF) 736698 10.22034/jipm.2026.2077355.2130 FA محمدجواد ارشادی دکتری مهندسی صنایع؛ دانشیار؛ پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، بهار هاشمیه کارشناسی مهندسی صنایع؛ گروه مهندسی صنایع؛ دانشکدة فنی-مهندسی؛ دانشگاه آزاد اسلامی؛ واحد تهران مرکز فرشته خلج دکتری آمار؛ مدیرگروه آمار؛ وزارت ورزش و جوانان؛ استاد مدعو؛ دانشگاه آزاد اسلامی؛ واحد علوم پزشکی؛تهران، Journal Article 2025 11 10 The National System for Registration of Theses/Dissertations of Graduates Across the Country provides one of the most critical services offered by the Iranian Research Institute for Information Science and Technology (IranDoc). The statistical reports generated through this system now serve as the primary basis for policymaking by the responsible institutions in the country, particularly across various domains of science and technology. Should the quality of these reports—across dimensions such as accuracy, correctness, and consistency—fall short of acceptable standards, the resulting policies and decisions will undoubtedly be compromised. The National Quality Assurance Framework for Statistics (NQAF)[1], developed by the United Nations, is structured across four levels: domains, principles, requirements, and indicators. Its four main domains are: managing the statistical system, managing the organizational environment, managing statistical processes, and managing statistical outputs. In this study, employing the focus group method[2], inconsistencies in the official reports derived from the registration system were examined. Based on the NQAF, a framework is proposed for evaluating the quality of these reports. The proposed framework is developed with a focus on the domains of statistical outputs and management of the statistical system within the NQAF methodology. Key challenges in the statistical reports include temporal changes in the names and structures of higher education institutions, inaccuracies in graduate statistics, and insufficient detail in the reports. The dimensions addressed in developing the quality framework to mitigate these challenges include: comprehensive metadata in statistical reports, assurance of coherence and comparability, accessibility and clarity, and ultimately accuracy and reliability. سامانه ملی ثبت پایان‌نامه/ رساله دانش‌آموختگان کل کشور یکی از کلیدی‌ترین خدمات پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) را ارائه می‌کند. گزارش‌های آماری ارائه شده در قالب این سامانه اکنون مبنای سیاست‌گذاری برای نهادهای متولی این امر در کشور به ویژه در حوزه‌های گوناگون علم و فناوری به حساب می‌آید. در صورتی‌که کیفیت این گزارش‌ها (از جنبه‌های گوناگون مانند دقت، صحت، سازگاری) در وضعیت مطلوبی قرار نداشته باشد سیاست‌گذاری‌های صورت گرفته و تصمیمات اخذ شده بی‌شک دچار ضعف خواهد بود. چارچوب ملی تضمین‌کیفیت آمار (NQAF ) در چهار سطح حوزه‌ها، اصل‌ها، الزامات و جزئیات، توسط سازمان ملل متحد توسعه یافته است. مدیریت نظام آماری، مدیریت محیط سازمانی، مدیریت فرایندهای آماری و مدیریت بروندادهای آماری چهار حوزه اصلی این چارچوب است. در این پژوهش، با استفاده از روش گروه تمرکزی پس از بررسی ناهمخوانی‌های گزارش‌های رسمی ارائه شده مبتنی بر سامانه ثبت، برپایه NQAF چارچوبی برای ارزیابی کیفیت این گزارشات ارائه شده است. چارچوب مذکور مبتنی بر حوزه بروندادهای آماری و مدیریت نظام آماری در متدولوژی NQAF توسعه داده شده است. تغییر نام‌ها و ساختارهای موسسات آموزش عالی در گذر زمان، اطلاعات صحیح آمار فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و کافی نبودن جزئیات در گزارشات آماری ارائه شده از مهم‌ترین چالشهای گزارشات آماری به شمار می‌آیند. توجه به فراداده‌های جامع در گزارشات آماری، تضمین انسجام و مقایسه‌پذیری، دسترسی و وضوح و در نهایت صحت و قابلیت اطمینان ابعادی است که در توسعه چارچوب کیفیت برای برطرف نمودن چالش‌های مذکور مورد توجه قرار گرفته است.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_736698_de1144d411d842fa3c562ad120bf14c6.pdf

پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 2251-8223 41 4 2026 06 22 Key Performance indicators and metrics for the theses and dissertations (TDs) dashboard in Iran: A case study of the Iranian Scientific Information Database (Ganj) شاخص‌ها و سنجه‌های کلیدی عملکرد داشبورد پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها در ایران: مطالعه موردی پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) 733817 10.22034/jipm.2025.2061617.2022 FA رضا رجبعلی بگلو دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشیار؛ پژوهشکده علوم اطلاعات؛ پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران )ایرانداک 0000-0002-6278-1928 بهروز رسولی دکتری تخصصی علوم کتابداری و اطلاع رسانی؛ استادیار؛ پژوهشکده جامعه و اطلاعات؛ پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران )ایرانداک 0000-0001-6091-6967 زهرا رجبعلی بگلو کارشناسی علوم اجتماعی؛ گرایش مرد مشناسی؛ پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران )ایرانداک Journal Article 2025 05 27 Iranian scientific database (Ganj) has hundreds of thousands of records and is one of the largest scientific treasures in the country. Optimal use of this database can be done by analyzing information and providing a representation of the research performance of stakeholders and with organizational dashboards. Therefore, this study was conducted to identify the needs of organizational dashboard design in the Iranian scientific database (Ganj). A look at the background of research in Iran as well as similar dashboards in various subject areas showed that different types of dashboards have been designed or various researches have been done in this field. However, with the exception of one example, most dashboards are designed for databases related to scholarly articles. Also, the researches related to the key indicators and metrics of the performance of educational and research institutes were only in the framework of data related to the educational activities of students and no background was found in the field of research performance for dissertations and dissertations. Therefore, the study continued with interviews with participants about their views on stakeholders and their needs; The position of ETD in their institutions and, of course, in measuring performance was examined. In Iran, "Ganj" has three dashboards: Parsa, Parsagar and TIK (similarity-check), but these dashboards are designed in general and only based on the needs of the research institute in interaction with macro-policies and the needs of educational and research institutes are not considered in their design. In the method section, The present research was applied and surveyed in a consecutive mixed manner. The research began with a review of the research background, and after reviewing the current "treasure" dashboards, policy makers, research assistants / central library heads were interviewed. The research began with a review of the research background, and after reviewing the current "treasure" dashboards, policy makers, central library heads interviewed. Then, by examining similar samples, efficient metrics and indicators to monitor the research performance of these institutes were identified and extracted. The indicators considered by the panel members for performance monitoring were approved by the members in 8 general categories. These eight categories include research quantity indicators; Research quality; Ethical; Alteration; awards; Output taken; Commercialization; And it was the kind of research. From the panel members' point of view, all indicators and metrics can be available at the general level, except for the ethics index and the similarity percentage measure (similarity-check) at the general level. In the Ethics Index, the percentage of similarity (similarity-check) measure from the perspective of panel members, because its general aspect is not important, its reports need to be accessible at higher levels. Finally, a conceptual model of organizational dashboard design requirements for this database was drawn. پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) صدها هزار پیشینه دارد و از بزرگ‌ترین گنجینه‌های علمی کشور به شمار می‌آید. بهره‌برداری بهینه از این پایگاه می‌تواند از راه تحلیل اطلاعات و ارائه بازنمونی از عملکرد علمی و پژوهشی ذینفعان و با داشبوردهای سازمانی انجام شود. پایگاه‌هایی همانند «گنج» نیاز به داشبوردهایی دارند که مؤسسه‌های آموزشی و پژوهشی بتوانند از طریق آنها عملکرد علمی و پژوهشی خود را پایش و ارزیابی کنند. این پژوهش با هدف شناسایی نیازمندی‌های طراحی داشبورد سازمانی در پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) انجام شد. برای دستیابی به این هدف، نخست نوشته‌های علمی و حرفه‌ای مرتبط با موضوع پژوهش مطالعه و داشبوردهای سازمانی مشابه در ایران و جهان بررسی شده‌اند و سپس، با کلیدی‌ترین کنشگران در این زمینه (همانند پژوهشگران، سیاست‌گذاران، معاونان پژوهشی، و روسای کتابخانه‌های مرکزی) مصاحبه‌هایی ترتیب داده شد و دیدگاه‌های آنها به شکلی نظام‌مند تحلیل و کدگذاری شدند. سرانجام، در یک گروه کانونی، شاخص‌ها و سنجه‌های به دست آمده اعتباریابی و نهایی شدند. یافته‌های پژوهش نشان دادند که شاخص‌های مورد توجه اعضای پنل برای پایش عملکرد در هشت دسته فراگیر مورد تأیید اعضاء قرار گرفت. این هشت دسته دربرگیرنده شاخص‌های کمیت پژوهش؛ کیفیت پژوهش؛ اخلاق‌مداری؛ دگرسنجی؛ جوایز؛ برونداد برگرفته؛ تجاری‌سازی؛ و نوع پژوهش بود. بر پایه دیدگاه اعضای پنل، همه شاخص‌ها و سنجه‌ها به‌جز شاخص اخلاق‌مداری و سنجه درصد همانندی (همانندجویی) در سطح عمومی می‌توانند در دسترس باشند. در شاخص اخلاق‌مداری، سنجه درصد همانندی (همانندجویی) از دیدگاه اعضای پنل به این دلیل که جنبه عمومی آن اهمیت ندارد، گزارش‌های آن لازم است در سطوح بالاتر دسترس‌پذیر باشد. در پایان نیز مدل مفهومی نیازمندی‌های طراحی داشبورد سازمانی برای این پایگاه ترسیم شد. نتایج این پژوهش می‌تواند به کار طراحان و سیاست‌گذاران پایگاه اطلاعات علمی ایران «گنج» و همچنین مدیران واسپارگاه‌های سازمانی در مؤسسه‌های آموزشی و پژوهشی گوناگون آید. باید توجه داشت که شاخص‌های معرفی شده در این پژوهش به خودی خود نمی‌توانند دید درست و دقیقی دربارۀ ارزیابی مؤسسه‌ها به دست دهند و تفسیر و توضیح نتایج آنها باید در کانون توجه باشد.

https://jipm.irandoc.ac.ir/article_733817_dfe7fdd9854639cf6bccd4abffb5cbf2.pdf