قابلیت اثرگذاری پژوهش‌های علمی ایران بر اساس کیفیّت برون‌دادهای آن‌ها

نویسندگان

1 دانشگاه بوعلی

2 دانشگاه رازی

3 دانشگاه پیام نور

10.35050/JIPM010.2017.032

چکیده

طی چند دهه اخیر شاهد رشد فزاینده و چشمگیر پژوهش در کشور و به‌تبع آن ارتقاء بی‌نظیر رتبه جهانی ایران از لحاظ تعداد مستندات علمیِ منتشرشده بوده‌ایم. رشد چشمگیر کمیت پژوهش‌های کشور، تمرکز فزاینده‌ صاحب‌نظران عرصه پژوهشِ جهان بر مقوله «اثربخشی پژوهش‌­ها» و تأکید مکرّری که در اسناد بالادستی نظام جمهوری اسلامی ایران بر اهمیّت «کاربرد پژوهش­‌ها در جامعه» صورت گرفته، موجب شده برخی پژوهشگران به «بررسی میزان اثرگذاری این پژوهش‌­ها» پرداخته و نشان دهند که پژوهش­‌های مورد نظر اثربخشی بسیار ضعیفی داشته‌­اند. بنابراین، لازم است «قابلیّت اثرگذاری» این پژوهش­‌ها مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا، در پژوهش حاضر با استفاده از آمار و داده‌­های ثانویه و در قالب روش تحلیلی-توصیفی، تحلیل استنادیِ برون‌دادهای پژوهشی ایران در مقایسه با سایر جوامع مدّ نظر قرار گرفته و طی آن به جست‌وجوی پاسخ مناسب برای چهار پرسش محوری پرداخته شد که به‌ترتیب، «کیفیّت مجموعه تمامیِ پژوهش‌های کشور (2014-1996)»، «کیفیّت پژوهش‌­های برتر کشور (2014-2005)»، «مقایسه کیفیّت پژوهش­‌های برتر با کیفیّت مجموعه تمامیِ پژوهش‌­ها» و «کیفیّت مجلات علمی فارسی (1391-1390) و انگلیسی (2014) کشور» را مورد کنکاش قرار می­‌دهند. بدین ‌منظور، بر اساس داده‌­های موجود در پایگاه‌­های استنادی معتبر (تامسون‌رویترز، اسکاپوس و علوم جهان اسلام)، عدد و رتبه کشور بر اساس شاخص‌های متنوّع استنادی استخراج یا محاسبه گردید. یافته‌­های پژوهش از جمله «تعداد اندک استناد به هر مقاله ایران (5/7) که در حدود نصف میانگین جهانی است (10/3) و سیر نزولیِ رتبه کشور در این شاخص»، «رتبه ضعیف کشور بر اساس سهم مقالات برتر از کل مدارک علمی (128)»، «سهم اندک ایران در جذب استنادهای جهان (0/47 درصد) علی‌رغم سهم قابل توجهی که در تعداد مستندات علمی جهان داراست (1/1 درصد)»، «شاخص اچ اندک با وجود تعداد زیاد مقالات»، «جایگاه بسیار نامطلوب ایران از لحاظ سهم خوداستنادی (بیش از 50 درصد در سال 2015) و سیر نزولی رتبه کشور بر اساس این شاخص»، «تعداد استناد به هر مقاله برتر ایران (76/7) که در حدود نصف میانگین جهانی است (144/9)»، «سهم اندک کشور در جذب استنادهای صورت‌گرفته به مقالات برتر جهان (0/18 درصد) در مقایسه با سهم کشور از این مقالات (0/41درصد)» و این واقعیّت که «میانگین ضریب تأثیر 91 درصد از مجلات علمی مصوّب فارسی 0/037 بوده و تنها 1 درصد آن‌ها ضریب تأثیری بیش از 0/50 دارند» همگی نشان دهنده کیفیّت ضعیف و نزولیِ مجموعه پژوهش‌های کشورند. بنابراین، طی دهه‌­های اخیر، علی‌رغم رشد چشمگیر کمیت پژوهش‌های کشور، این پژوهش­‌ها از «قابلیّت اثرگذاری» اندک و کاهنده­‌ای برخوردار بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The effectiveness of domestic Scientific research on Iran development Indicators

نویسندگان [English]

  • Vahid Ehsani 1
  • Musa Azami 1
  • Seyed Mohammad Bagher Najafi 2
  • Faramarz Soheili 3
چکیده [English]

In recent decades, research has growth Increasingly in Iran and, consequently, the country has risen dramatically in world rankings, based on the number of scientific documents. The impressive growth of the number of Iran researches, research experts increasingly focus on "research impact", and repeated emphasize on the issue of "use of research to improve society" in Iran superior governmental documents, leaded some researchers to investigate "how much Iran researches are effective?" They showed that these researches have in general been ineffective. Therefore, their efficacy should be evaluated which is the main purpose of this study. In this regard, using the Descriptive-Analytical method and valid secondary data and statistics, the results of Citation Analysis of Iran research outcomes were compared with other countries. Central questions of this study were respectively about «the quality of Iran whole researches (1996-2014)», «the quality of top researches (2005-2014)», «comparing the quality of whole researches with quality of top researches», and «the quality of Iran's Persian (2011-2012) and English (2014) scientific journals». For this purpose, based on the reliable data from valid databases (Thomson Reuters, Scopus and ISC), the value and rank of Iran at different citation related indices were extracted or calculated. The results, including «few citations per paper (5/7) which is about half of the global average (10/3) and declining trend of Iran rank based on this index», «poor country rank based on the share of top papers in all documents (128)», «small share of global citations (47.0%), despite a significant share in the world Scientific document (1/1%)», «low h-index despite the large number of articles», «inappropriate position in the basis of self-citation (more than 50% in 2014) in addition to a declining trend», «few citations per paper (76/7) which is about half of the global average (144/9)», «small share of global citations to top papers (0/18%) compared with the share of Iran in top papers(0/41%)», and the fact that «the average of 0/91% of Persian scientific journals' IF was 0/037 and just 1% of them had more than 0/5 IFs» imply that the quality of Iran researches has been both poor and decreasing. Therefore, during recent decades, despite an impressive growth in the number of Iran researches, these researches have had a poor and regressive «efficacy».

کلیدواژه‌ها [English]

  • Research Effectiveness
  • Research efficacy
  • Research quality
  • Scientometrics
  • citation analysis