تحلیل کمّی و انتقادی پژوهش‌های حوزه کتابخانه‌های دیجیتالی در ایران

نویسندگان

1 دانشگاه اصفهان،اصفهان، ایران

2 دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کمّی و انتقادی پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه کتابخانه‌های دیجیتالی پژوهشگران ایرانی از منظر روش تحقیق، جامعه پژوهش، موضوعات، نویسندگان و وابستگی سازمانی آن‌ها و نتایج حاصل از این پژوهش‌ها انجام شد. روش پژوهش تحلیل محتوای کمّی است و برای این منظور اطلاعات نویسندگان، عنوان، چکیده، کلیدواژه‌های مقالات و پایان‌نامه‌های مربوط به این حوزه مورد تجزیه ‌و تحلیل قرار گرفت. جامعه آماری پژوهش شامل 208 برونداد پژوهشی ایران (137 مقاله و 71 پایان‌نامه) در حوزه کتابخانه‌های دیجیتالی است که تمام آن‌ها بر مبنای ملاک اعتبار درون‌سنجی برگزیده شدند و برای استخراج داده‌های مورد نیاز پژوهش، پژوهش‌های انجام‌شده با هدف تحلیل محتوای کمّی و انتقادی در حوزه کتابخانه‌های دیجیتالی انجام گرفته است. از نظر محل انتشار و انجام پژوهش، در مقالات پژوهشی، مجله علمی-پژوهشی «پردازش و مدیریت اطلاعات» با فراوانی (12)؛ در مقالات ترویجی، مجله «کتاب ماه کلیات» با فراوانی (12)؛ و در پایان‌نامه‌های تحصیلی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال با فراوانی (12)، بیشترین آمار را به‌دست آوردند. از نظر موضوعات به‌کاررفته نتایج نشان داد که موضوعات «ارزیابی کتابخانه‌های دیجیتالی»، «مفاهیم کتابخانه‌های دیجیتالی، مجازی و الکترونیک»، «امکان‌سنجی ایجاد کتابخانه دیجیتال» و «محیط رابط کاربر کتابخانه‌های دیجیتالی» بیشترین فراوانی را کسب کردند. نتایج تحلیل محتوا گویای آن است که موضوع کتابخانه‌های دیجیتالی در پژوهش‌های پیشین در سال‌های اخیر فرایند رو به رشدی داشته و موضوعات جدیدی از جمله وب معنایی، هستی‌نگاشت، یکپارچه‌سازی و سازماندهی معنایی در این حوزه توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. همچنین، بررسی پژوهش‌ها نشان داد که اولاً، بخش عمده تحقیقات درصدد معرفی و ترویج مفهومی و مصداقی کتابخانه دیجیتالی بودند، یعنی دانشی که عمده آن به‌زبان انگلیسی موجود است. ثانیاً، موضوع بخش زیادی از تحقیقات تکراری است. ثالثاً، پژوهشی که از نظر مفهومی و یا خلق فناوری به توسعه حوزه کتابخانه دیجیتالی بپردازد، یافت نشد. اضافه بر این، نتایج تحقیق برخی کژی‌های روش‌شناسی تحقیقات پیشین را نشان داد که نمونه بارز آن ذکر روش‌های تحقیقی است که در برخی مقالات توسط پژوهشگران به‌عنوان روش تحقیقی برگزیده شده که مستند نیستند و این مسئله کاملاً قابل تأمل است. در مجموع، بررسی موضوعات مورد مطالعه و سیر زمانی انجام آن‌ها در حوزه نظری و کاربردی کتابخانه‌های دیجیتالی در ایران، منجر به شناسایی خلأهای پژوهشی مربوط به این حوزه شد. بنابراین، به پژوهشگران پیشنهاد می‌شود به سایر جنبه‌های کتابخانه‌های دیجیتالی که مورد بررسی قرار نگرفته و یا مطالعات کمتری به آن جنبه‌ها اختصاص داده شده، بپردازند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Quantitative and Critical Analysis of Digital Library Research in Iran

نویسندگان [English]

  • Mina Ghasemi alvari 1
  • Mozaffar CheshmehSohrabi 2
1
2
چکیده [English]

The purpose of this study was to analyze the quantitative and critical content of research conducted by Iranian researchers in digital libraries in terms of research method, research community, topics, authors and their organizational affiliation and results of previous researches. The research method is quantitative content analysis. According to the mentioned purpose, the authors’ information, titles, abstracts, keywords of articles and dissertations related to this field of researches were analyzed. The statistical population of the study consists of 208 Iranian research outputs (137 articles and 71 theses) in the field of digital libraries that were selected based on their internal validity criteria. And to extract the data needed for the research, the research was conducted with the aim of analyzing quantitative and critical content in the field of digital libraries. In terms of place of publication and research, in research articles, Iranian Journal of Information Processing & Management (12) frequency; in Extension Articles, Journal of Monthly Books (12) frequency; and in the theses, Islamic Azad University of Tehran - North Branch (12) frequency، gained the most statistics. In terms of topics used, the results showed that topics such as “evaluation of digital libraries”, “concepts of digital, virtual and electronic libraries”, “feasibility of creating digital libraries” and “digital libraries user interface” gained the most attention. The results of content analysis indicate that the issue of digital libraries in previous researches of recent years has been growing in recent years and new topics such as semantic web, mapping, semantic integration and organization in this area have attracted the attention of researchers. The research has also shown that first, the bulk of the research sought to introduce and promote the conceptual and exemplary nature of the digital library, the knowledge that is largely available in English. Second, much of the research is repetitive. Third, no research has been done on the development of the digital library in terms of concept or technology. In addition, the results of some previous methodological research show that the most prominent examples are research methods that are quite feasible. Overall, the study of the topics studied and their timing in the field of theory and practice of digital libraries in Iran led to the identification of research gaps in this field. Researchers are therefore encouraged to look at other aspects of digital libraries that have not been studied or devoted to less research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • digital libraries
  • articles
  • Theses
  • Content Analysis