بررسی فرصت‏ های شغلی رشته علم اطلاعات و دانش‏ شناسی و مطابقت آن با سرفصل‏ های درسی دانشگاهی این رشته در ایران: مرور نظام‏مند

خادمی زاده, شهناز

doi:10.22034/jipm.2024.711341

بررسی فرصت‏ های شغلی رشته علم اطلاعات و دانش‏ شناسی و مطابقت آن با سرفصل‏ های درسی دانشگاهی این رشته در ایران: مرور نظام‏مند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

شهناز خادمی زاده

دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشیار؛ گروه علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشگاه شهید چمران اهواز.

10.22034/jipm.2024.711341

چکیده

تجزیه‏وتحلیل آگهی‏های شغلی منعکس‏کننده انتظارات کارفرمایان در ارتباط با مسئولیت‏ها و صلاحیت‏های شغلی برای دانش‏آموختگان جهت ورود به بازار کار است. این روش برای دانشجویان و برنامه‏ریزان این فرصت را می‏دهد تا در تدوین سرفصل‏های درسی دانشگاهی حوزه خود آموزش‏های مناسب را بگنجانند. بنابراین، هدف پژوهش حاضر بررسی فرصت‏های شغلی حوزه علم اطلاعات و دانش‏شناسی در جهان و مطابقت با سرفصل‏های درس‏های دانشگاهی این حوزه در ایران است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ روش گردآوری داده‏ها از نوع کیفی است که با تکنیک مرور نظام‏مند انجام شده است. مقالات با پیروی از دستورالعمل‏های ترجیحی «پریزما» برای مرور ادبیات تحقیق از دو پایگاه اطلاعاتی مهم علمی «اسکوپوس» و «وب آو ساینس» بازیابی، و پس از غربالگری و ورود به مطالعه از لحاظ هدف پژوهش، عناوین شغلی، سرفصل درس‏های موجود در مقالات، جامعه هدف و فضای دسترسی مورد بررسی قرار گرفتند. جامعه آماری را متونی پوشش می‏دهند که طی سال‏های 1923 تا 2023 به‏زبان لاتین منتشر شده‏اند. پس از جست‏وجو در پایگاه‏های اطلاعاتی و بازیابی 11968 مدرک، به پاکسازی و حذف موارد همپوشانی اقدام شد، و سرانجام 223 مدرک مرتبط با فرصت‏ها و مهارت‏های شغلی حوزه علم اطلاعات و دانش‏شناسی گزینش شد. فرصت‏های شغلی متنوعی در اختیار دانش‏آموختگان حوزه علم اطلاعات و دانش‏شناسی وجود دارد، اما با وجود رشد شغلی این حوزه و با توجه به تحلیل محتوای سرفصل‏های تدوین‏شده توسط «وزارت علوم تحقیقات و فناوری» در ایران، هرچند برخی از سرفصل‏های درسی عناوین شغلی را تا حدودی پوشش می‏دهند، اما این میزان کافی نیست. یافته‏ها نشان می‏دهد که عناوین شغلی یافت‏شده در 7 دسته شغلی شامل پست‏های خدمات فنی، پست‏های خدمات اطلاعاتی، پست‏های پژوهشی، پست‏های آموزشی، پست‏های فناوری اطلاعات و ارتباطات، پست‏های مرجع و مهارت‏های مدیریتی دسته‏بندی شدند. نتایج نشان داد که سرفصل‏های مرتبط با علوم کامپیوتر و برنامه‏نویسی هرچند از سرفصل‏های مورد نیاز برای پاسخگویی به بازار کار با توجه به عناوین شغلی است، اما این سرفصل‏ها به‏میزان کافی در درس‏های حوزه علم اطلاعات و دانش‏شناسی تدوین نشده‏اند. به‏طور کلی، نتایج نشان می‏دهد که لزوم بازنگری در تدوین محتوای سرفصل‏های درس‏های دانشگاهی برای ارائه تخصص و صلاحیت مورد نیاز برای دانش‏آموختگان از خلأ‏های اصلی در مقاطع کارشناسی و سپس کارشناسی ارشد و دکتری این حوزه در ایران است. گسترش برنامه درسی با رویکردی بین‏ رشته‏ای و استفاده از فناوری‏های نوین برای توسعه مهارت‏ها در این حوزه یک ایده قابل اجراست.

کلیدواژه‌ها

فرصت‏های شغلی

بازار کار

مهارت‏ های شغلی

سرفصل درس‏ها

مشاغل

علم اطلاعات و دانش ‏شناسی

موضوعات

نوآوری و کارآفرینی

عنوان مقاله English

Examining career opportunities and skills in the field of knowledge and information science and matching with the university cources

نویسنده English

Shahnaz Khademizadeh

PhD. in Knowledge and Information Science; Associate Professor; Faculty of Education Sciences & Psychology; Shahid Chamran University of Ahvaz;.

چکیده English

The analysis of job advertisements reflects the expectations of employers regarding job responsibilities and qualifications
The analysis of job advertisements reflects the expectations of employers regarding job responsibilities and qualifications for graduates to enter the labor market. This method gives students and planners the opportunity to include appropriate training in the development of university course topics in their field. Therefore, the purpose of the current research is to investigate job opportunities in the field of knowledge and information science in the world and to match the topics of university courses in this field in Iran. The current research is applied in terms of purpose and qualitative in terms of data collection method, which was done with systematic review technique. Articles were retrieved from two important scientific databases (Scopus and Web of Science) by following Prisma's preferred instructions for reviewing research literature and after screening and entering the study in terms of research purpose, job titles, subject headings in the articles, society purpose, the type of organization that the research is about, and the access space were investigated. The statistical population is covered by texts that were published in Latin during 1923 to 2023. After searching the databases and retrieving 11,968 documents, cleaning and removing the overlapping items was done. And finally, 223 document related to job opportunities and skills in the field of information science and epistemology were selected. There are various job opportunities available to graduates of knowledge and information science. However, despite the job growth in this field and according to the content analysis of the headlines compiled by the Ministry of Science, Research and Technology in Iran, although they cover some job titles to some extent, this amount is not enough. The findings show that the job titles found with them were classified into seven job categories including: technical service positions, information service positions, research positions, educational positions, information and communication technology positions, reference positions, and management skills. The results showed that although the topics related to computer science and programming are among the topics needed to respond to the job market with regard to job titles, these topics are not sufficiently developed in the courses of knowledge and information science. In general, the results show the need to revise the content of the beginning of the chapter of university courses to provide the expertise and qualifications needed for graduates, one of the main gaps in the bachelor's degree, then master's degree and doctorate in this field in Iran. Expanding the curriculum with an interdisciplinary approach and using new technologies to develop skills in this area is a viable idea.

کلیدواژه‌ها English

Career Opportunities

Job Market

Job Skills

Jobs

Knowledge and Information Science

آخشیک، سمیه‏سادات. 1391. نگاهی سیستمی‏ به مسائل آموزشی رشته علم اطلاعات و دانش‏شناسی. شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه‏ها، موزه‏ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی 4 (16-17): 1-13. https://shamseh.aqr-libjournal.ir/article_51312.html

پاکنژاد، آزاد، مریم سلامی، فرامرز سهیلی، و ثریا ضیائی. 1397. تحلیل سرفصل‏های جدید علم اطلاعات و دانش‏شناسی بر مبنای شایستگی‏های کارآفرینی در عرصه بهینه‏سازی سایت برای موتورهای جست‏وجو (SEO ). پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‏رسانی 8 (2): 5- 38. https://infosci.um.ac.ir/article_33244.html

چشمه‏سهرابی، مظفر، غلامرضا حیدری، و افروز عظیمی‏ وزیری. 1396. از کتابداری تا علم اطلاعات و دانش‏شناسی: تاریخ‏نگاری، زمینه‏های شکل‏گیری و سیر تحول عنوان رشته در ایران. کتابداری و اطلاع‏رسانی 20 (2): 3-41. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_50169.html

حری، عباس. 1385. اطلاع‏رسانی: نگرش‏ها و پژوهش‏ها. تهران: کتابدار. https://www.gisoom.com/book/1158451/

خادمی‏زاده، شهناز، و فاطمه رفیعی‏نسب. 1400. راهکارهای مرتبط با ارتقای جایگاه شغلی کتابداری و اطلاع‏رسانی پزشکی از دیدگاه صاحب‏نظران، مدیریت اطلاعات سلامت 18 (6): 279-285. https://him.mui.ac.ir/article_16320.html

رضازاده، زهرا، و زهره میرحسینی. 1399. آسیب‏شناسی آموزش علم اطلاعات و دانش‏شناسی: نظریه زمینه‏ای. دانش‏شناسی 13 (50): 49-63. https://qje.ntb.iau.ir/article_680860.html

شهبازی، رحیم، فاطمه فهیم‏نیا، و رضوان حکیم‏زاده. 1392. مشاغل نوین مبتنی بر فناوری‏های اطلاعات برای فارغ‏التحصیلان علوم اطلاعات و دانش‏شناسی در عصر حاضر. تحقیقات کتابداری و اطلاع‏رسانی دانشگاهی 47(3): 229-250. https://jlib.ut.ac.ir/article_51124.html

شهبازی، رحیم، فاطمه فهیم‏نیا، رضوان حکیم‏زاده، و غلامرضا فدایی. 1394. تحلیل سرفصل‏های برنامه‏های درسی کارشناسی ارشد و کارشناسی رشته علم اطلاعات و دانش‏شناسی بر اساس فرصت‏های شغلی نوظهور مبتنی‏بر فناوری اطلاعات در بازار کار جهانی. کتابداری و اطلاع‏رسانی. 18 (2): 103-140. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_41574.html

_____، و غلامرضا فدایی عراقی. 1394. تحلیل سرفصل‏های برنامه‏های درسی کارشناسی ارشد و کارشناسی رشته علم اطلاعات و دانش‏شناسی بر اساس فرصت‏های شغلی نوظهور مبتنی‏بر فناوری اطلاعات در بازار کار جهانی. کتابداری و اطلاع‏رسانی 18 (2): 103-140. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_41574.html

صدرآبادی، زهرا، و مهدی محمدی. 1399. بررسی وضعیت اشتغال فارغ‏التحصیلان رشته علم اطلاعات و دانش‏شناسی دانشگاه قم. کتابداری و اطلاع‏رسانی. 23 (4): 130-154. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_118501.html

_____. 1400. بررسی عوامل مرتبط با اشتغال فارغ‏التحصیلان رشته علم اطلاعات و دانش‏شناسی (مطالعه موردی فارغ‏التحصیلان دانشگاه قم). علوم و فنون مدیریت اطلاعات 7 (1): 19-52. https://stim.qom.ac.ir/article_1809.html?lang=fa

فتاحی، رحمت‏الله، رضا رجبعلی‏بگلو، و سمیه آخشیک. 1393. گذری و نظری بر گذشته، حال و آینده کتابداری و اطلاع‏رسانی در ایران: نگاهی به شکل‏گیری دستاوردها و چالش‏های توسعه علم اطلاعات و دانش‏شناسی. شیراز مرکز منطقه‏ای اطلاع‏رسانی علوم و فناوری.

فدایی، غلامرضا. 1398. سخن سردبیر:‏ چقدر علم اطلاعات و دانش‎شناسی در اَسناد بالادستی حضور دارد؟ تحقیقات اطلاع‏رسانی و کتابخانه‏های عمومی 25 (1): 9-13. https://publij.ir/article-1-2146-fa.html

منصوریان، یزدان. 1390. صد شغل برای کتابداران: پست‏های سازمانی نوین در کتابخانه‏ها و مراکز اطلاع‏رسانی. مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات 22 (3): 88-103. http://nastinfo.nlai.ir/article_152.html

References

Anderson, K. 2007. Education and training for records professionals. Records Management Journal 17 (2): 94-106. https://doi.org/10.1108/09565690710757896

Baruchson‐Arbib, S., & J. Bronstein. 2002. A view to the future of the library and information science profession: A Delphi study. Journal of the American society for information science and technology 53 (5): 397-408. https://doi.org/10.1002/asi.10051

Brannon, S., C. Sassen, & K. Yanowski. 2022. Roles and responsibilities of cataloging managers: an updated study of job advertisements. Technical Services Quarterly 39 (1): 17-36. https://doi.org/10.1080/07317131.2021.2011144

Buarki, H., & M. Al-Omar. 2020. Library and information science as a career in Kuwait. Journal of Librarianship and Information Science 52 (3): 764-780.

Burnett, P. 2013. Challenges and Problems of Library and Information Science Education in Selected African Countries. Paper presented at the IFLA WLIC Conference on Future Libraries: Infinite Possibilities. Session 199, Singapore, August 22, 2013. https://library.ifla.org/id/eprint/175/7/199-brunett-es.pdf (Accessed October 16, 2016)

Du, Y., B. Stein, & R. S. Martin. 2007. Content analysis of an LIS job database: A regional prototype for a collaborative model. https://doi.org/10.1515/LIBR.2007.17

Hall-Ellis, S. D. 2005. Descriptive impressions of entry-level cataloger positions as reflected in American Libraries, AutoCAT, and the Colorado State Library jobline, 2000–2003. Cataloging & Classification Quarterly 40 (2): 33-72. https://doi.org/10.1300/J104v40n02_05

Harper, R. 2012. The collection and analysis of job advertisements: A review of research methodology. Library and information research 36 (112): 29-54. https://doi.org/10.29173/lirg499

Ismail, M., & A. Khan. 2021. An assessment of LIS curricula and training resources for information professionals in the contemporary job market in Pakistan. Library Philosophy and Practice 0_1-12. https://www.proquest.com/docview/2563846179?pq-origsite=gscholar&fromopenview=true (accessed May 17, 2024)

Kassim, M., K. Katunzi-Mollel, & K. Mwantimwa. 2023. Assessing library and information science graduates’ skills and knowledge against 21st-century employability demands. IFLA Journal 49 (2): 407-418. https://doi.org/10.1177/03400352221118695

Kennan, M. A., P. Willard, & C. S. Wilson. 2006. What do they want? a study of changing employer expectations of information professionals. Australian Academic & Research Libraries 37 (1): 17-37. https://doi.org/10.1080/00048623.2006.10755320

Malik, A., & K. Ameen. 2021. The employment landscape and LIS education in Pakistan: challenges and prospects. Global Knowledge, Memory and Communication 70 (1/2): 79-93. ‏ https://doi.org/10.1108/GKMC-11-2019-0146

Marchionini, G., and B. B. Moran. eds. 2012. “Information Professionals 2050: Educational Possibilities and Pathways”. https://sils.unc.edu/sites/default/files/news/Information-Professionals-2050.pdf (accessed June 13, 2017.)

Munyoro, P. K., & S. Mutula. 2016. Employability skills gap: Library and information science education and training in Zimbabwe. International Journal of Educational Development in Africa 3 (1): 26-pages. https://journals.co.za/doi/abs/10.25159/2312-3540/939

Mushtaq, M., & N. Ahmad. 2021. Curriculum based competencies imparted in lis schools: outlook of lis professionals working in special libraries. Library Waves 7 (1): 31-39. http://www.librarywaves.com/index.php/lw/article/view/94

Nowak, M., & C. Hügelleithner. 2017. Where to go with the information experts?” Results of a survey on the situation at the start of a career for graduates of the basic course “Library and Information Studies. Notices from the Association of Austrian Librarians 70 (1): 42-65. https://doi.org/10.31263/voebm.v70i1.1833

Willard, P., C, S, Wilson, & F. Cole. 2003. Changing employment patterns: An Australian experience. Education for Information 21 (4): 209-228. https://content.iospress.com/articles/education-for-information/efi00770

Yadav, A. K. 2022. The essential skills and competencies of LIS professionals in the digital age: Alumni perspectives survey. Global Knowledge, Memory and Communication 71 (8/9): 837-856. https://doi.org/10.1108/GKMC-03-2021-0049

Yu, H., & M. Davis. 2007. The case for curriculum reform in Australian information management & library and information science education: Part 1, Technology and digitization as drivers. Information Research 12 (4): 12-4. http://d-scholarship.pitt.edu/25116/2/colis/colise05.html