تعیین عوامل مؤثر بر مراقبت از دانش بومی و تمایل پژوهشگران و کاربران بر اشتراک و انتقال آن: مطالعه موردی ریسرچ‌گیت

انبارکی, سحر; پوروشسب, ساناز; رهروانی, ساناز

doi:10.22034/jipm.2025.2049016.1891

تعیین عوامل مؤثر بر مراقبت از دانش بومی و تمایل پژوهشگران و کاربران بر اشتراک و انتقال آن: مطالعه موردی ریسرچ‌گیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سحر انبارکی ¹

ساناز پوروشسب ²

ساناز رهروانی ³

¹ دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ دانشگاه شیراز؛ شیراز، ایران.

² دانشجوی مدیریت اطلاعات و دانش، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

³ پژوهشگر پسادکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ دانشگاه اصفهان؛ اصفهان، ایران.

10.22034/jipm.2025.2049016.1891

چکیده

شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان بستر ارتباطی با ایجاد امکان تبادل اطلاعات و دانش به ترویج آگاهی، تسهیل فعالیت‌های مدنی، و بهبود یادگیری کمک می‌کنند. از این‌رو، در پژوهش حاضر با بررسی دیدگاه پژوهشگران فعال در «ریسرچ‌گیت» در حوزه دانش بومی، به تعیین عوامل بازدارنده و تشویق‌کنندة مراقبت از دانش بومی و تمایل کاربران به اشتراک‌گذاری و انتقال آن بومی پرداخته شده است.
پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با روش ترکیبی انجام شد. در مطالعه کیفی از نمونه‌گیری هدفمند و اطلاعات‌محور برای جمع‌آوری بینش پژوهشگران استفاده شده است. در بخش اول، 12 نفر از پژوهشگرانی که در حوزه‌های (زبان بومی، معماری سنتی و بومی، هنرهای تجسمی و هنرهای دستی بومی) امتیاز علاقه‌مندی به تحقیق بالاتری در «ریسرچ‌گیت» داشتند، انتخاب شدند. مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بر مبنای چارچوب مفهومیِ پژوهش Liew & Lipscombe (2024) طراحی و به‌صورت برخط انجام گرفت. برای بخش دوم مصاحبه، پروتکل مصاحبه عمیق به‌صورت غیرمستقیم طراحی شد. وجه مشترک یافته‌های به‌دست‌آمده از بررسی متون و مصاحبه عمیق به‌صورت چک‌لیستی تهیه شد و آن را همان 12 پژوهشگر تأیید کردند. سپس، پرسشنامه بسته‌ای که گویه‌های آن بر اساس تمایل کاربران برای اشتراک و انتقال دانش بومی به‌عنوان راهکاری برای مراقبت از دانش بومی بود، طراحی گردید. آنگاه با تأیید روایی و پایایی پرسشنامه و توزیع برخط آن، 233 کاربر به آن پاسخ دادند.
یافته‌ها نشان داد که بین گزاره‌های رابطه، مسئولیت‌پذیری و احترام، گزارة مسئولیت‌پذیری با بار وزنی 47/0 اولویت بیشتری دارد. «تعامل و تجربیات شخصی پژوهشگران با جوامع بومی و مشاهده تأثیر اقدامات خود به‌صورت مستقیم» با فراوانی نسبی (624/14) بالاترین فراوانی نسبی را در بین عوامل مشوق و «پیش‌داوری‌های نادرست عموم و عدم حمایت و همکاری جامعه بومی» با فراوانی نسبی (5/18) به‌عنوان مهم‌ترین عامل بازدارنده شناخته شدند. تمام کاربران در حوزه «هنرهای دستی بومی (قالی‌بافی، انواع دوزندگی، انواع قلم‌زنی)» به اشتراک و انتقال دانش بومی تمایل دارند، اما کاربران رشته «معماری سنتی و بومی» با درصد تمایل 64/92 کمترین تمایل را نشان دادند. از نظر روش اشتراک‌گذاری، تعداد بیشتری از کاربران، اشتراک‌گذاری مستقیم (فردبه‌فرد) را ترجیح می‌دهند (60/26 درصد). همچنین در روش انتقال دانش، انتقال دانش به‌صورت «استاد-شاگردی» نسبت به «داستان‌سرایی» امتیاز بیشتری کسب کرده است (07/51 درصد).
با توجه به یافته‌های پژوهش لازم است که مدیران و سیاست‌گذاران به عوامل مشوق بیشتر توجه کنند و عوامل بازدارنده را تا حد امکان کنترل نمایند. نوآوری پژوهش حاضر در تمرکز بر تلاقی دانش بومی و فناوری‌های مدرن (شبکه اجتماعی نظیر ریسرچ گیت) و تعیین عوامل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و فناورانه مرتبط با آن‌ها در ایران است که برای نخستین‌بار با جزئی‌نگری و بررسی دیدگاه پژوهشگران و کاربران بومی ایران و حتی تعیین نقطه اشتراک هر دو دسته از افراد انجام شده است. همچنین این پژوهش در سنجش تمایل کاربران ایرانی در اشتراک‌گذاری و انتقال دانش بومی برای مراقبت از آن پیشرو است.

کلیدواژه‌ها

مراقبت از دانش بومی، شبکه‌های اجتماعی، اشتراک دانش، انتقال دانش، دانش بومی

عنوان مقاله English

Determining the Influencing Factors Affecting the Indigenous Knowledge Care and the Willingness of Researchers and Users to Share and Transfer Indigenous Knowledge: a case study of ResearchGate

نویسندگان English

Sahar Anbaraki ¹

ساناز پوروشسب ²

sanaz Rahrovani ³

¹ PhD in Knowledge & Information Science; ?; Director of the Program, Budget and Statistics Department of Agricultural Research & Education Center of Bushehr Province; Bushehr

² PhD Candidate in Knowledge & Information Science; Shiraz University; Shiraz,

³ Postdoctoral Researcher in Knowledge & Information Science; ?; Isfahan University; Isfahan

چکیده English

Social networks, as communication platforms enabling information and knowledge exchange, contribute to promoting awareness, facilitating civic activities, and improving learning. This research, examines the perspectives of researchers active on ResearchGate in the field of indigenous knowledge to identify factors hindering and encouraging the preservation of indigenous knowledge and users' willingness to share and transfer this knowledge.
This applied research employed both qualitative and quantitative methods. In the qualitative study, purposeful and data-driven sampling was used to gather insights from researchers. In the first part, 12 researchers with a higher research interest score on ResearchGate in the fields of (indigenous language, traditional and indigenous architecture, visual arts, and indigenous handicrafts) were selected. Semi-structured interviews based on the conceptual framework of Liu and Lipscomb (2024) were designed and conducted online. For the second part of the interview, a protocol for in-depth interviews was indirectly designed. The common findings obtained from the review of texts and in-depth interviews were prepared as a checklist and confirmed by the same 12 researchers. Then, a closed-ended questionnaire was designed, whose items were based on users' willingness to share and transfer indigenous knowledge as a strategy for its preservation. After validating the questionnaire's reliability and validity, it was distributed online, and 233 users responded.
The findings revealed that among the statements regarding relationship, responsibility, and respect, responsibility had higher priority with a weighting of 0.47 compared to the other two statements. "Interaction and personal experiences of authors with indigenous communities and directly observing the impact of their actions" had the highest relative frequency (14.624) among the encouraging factors, while "incorrect prejudices of the general public and lack of support and cooperation from the indigenous community" had the highest relative frequency (18.5) as the most significant hindering factor. All users in the field of "indigenous handicrafts (carpet weaving, various types of sewing, various types of metalwork)" showed a willingness to share and transfer indigenous knowledge. However, users in the field of "traditional and indigenous architecture" showed the lowest willingness (92.64%). In terms of the sharing method, a larger number of users preferred direct (person-to-person) sharing (26.60). Also, in the knowledge transfer method, master-apprentice knowledge transfer scored higher than storytelling (51.07%).
Given the importance of indigenous knowledge in Iran, managers and policymakers need to pay more attention to encouraging factors and controlling hindering factors as much as possible. The innovation of this study lies in focusing on the intersection of indigenous knowledge and modern technologies (social networks such as ResearchGate) and determining the cultural, social, economic, and technological factors related to these in Iran. This research is conducted for the first time by examining in detail and studying the perspectives of indigenous researchers and users in Iran, and even determining the common ground between both groups. Furthermore, this study is a pioneer in measuring the willingness of Iranian users to share and transfer indigenous knowledge in order to care for it.

کلیدواژه‌ها English

Indigenous Knowledge Care, Social Networks, Knowledge Sharing, Knowledge Transfer, Indigenous Knowledge

فهرست منابع

بیرانوند، علی، و زینب بیرانوند. 1401. نقش و کارکرد شبکه‌های اجتماعی علمی در معرفی و انتشار تولیدات علمی.‎ نشریه جراحی ایران 30 (2): 60-72.

تقوائی، حسن. 1392. منظر روستایی و جلوه‌های پرداخت محیط طبیعی. مسکن و محیط روستا 143: 15-38.

جلالی، مریم، و محمدتقی ایمان. 1399. نقش مسئولیت اجتماعی و اخلاق در عملکرد کارکنان. پژوهش‌های پیشرفت و تعالی 3 (1): 1-19.

رحمان‌زاده، علی. 1389. کارکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی در عصر جهانی شدن. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی 1 (1): 49-78.‎

صابری، امیر، و اسماعیل کرمی ‌دهکردی. 1393. مقایسه فرهنگ و دانش بومی با دانش رسمی در حوزه آبخیزداری. دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران 1 (1): 181-203.‎

صبوری، علی‌اکبر. 1381. بررسی کارنامه پژوهشی ایران در سال 2002. رهیافت 28: 87-96.

عربیون، ابوالقاسم. 1385. دانش بومی: ضرورتی در فرایند توسعه و ترویج.‎ روستا و توسعه 9 (2): 81-136.

عقیلی، وحید، و علی یعقوبی. 1392. جامعه اطلاعاتی و توسعه.‎ مطالعات توسعه اجتماعی ایران 5 (3): 65-78.

عمادی، محمدحسین، و اسفندیار عباسی. 1378. دانش دیرین و نیازهای نوین اطلاع‌رسانی. کتاب زمستان 40: 8-30.

فاضل‌بیگی، محمدمهدی. 1387. نقش دانش بومی در کشاورزی پایدار. انجمن ترویج و کشاورزی چیا. http://agriextension.blogfa.com/post/51 (دسترسی در 11/08/1403).

فرهادی، مرتضی. 1393. سخن سر دبیر- مرتضی فرهادی. دوفصلنامه دانش‌های بومی ایران 1 (1): 1-19.

محرابی، نازیلا، ؟ ورناصری خراشادی‌زاده، و سیدعابدین حسینی ‌آهنگری. 1401. مؤلفه‌های اثرگذار شبکه‌های اجتماعی در اشتراک دانش از دیدگاه خبرگان. مجله علم‌سنجی کاسپین 9 (2): 85-99.‎

مهرآور گیگلو، شهرام، علی خورسندی طاسکوه، سعید غیاثی ندوشن، و عباس عباس‌پور. 1399. شناسایی عوامل بازدارنده همکاری‌های علمی بین‌المللی در نظام آموزش عالی کشور و ارائه راهکار: مطالعه‌ای کیفی. پژوهش در آموزش علوم پزشکی12 (3): 68-78.‎

وثوقی، منصور، و سونا حبیبی. 1393. دانش بومی؛ گامی به‌سوی بومی‌سازی توسعه‌ی روستایی و توانمندسازی روستاییان. مطالعات توسعه اجتماعی – فرهنگی 2 (4): 9-26.

References:

Adolf, M., & N. Stehr. 2016. Knowledge: Is knowledge power? New York: Routledge.

Aghili, V., & A. Yaghoubi. 2013. Information society and development. Iranian Journal of Social Development Studies 5 (3): 65-78. [in Persian]

Ajani, Y.A., B. D. Oladokun, S.A. Olarongbe, M. N. Amaechi, N. Rabiu, & M.T Bashorun. 2024. Revitalizing Indigenous Knowledge Systems via Digital Media Technologies for Sustainability of Indigenous Languages. Preservation, Digital Technology and Culture 53 (1): 35-44.

Almeida P., & A. Phene. 2004. Subsidiaries and knowledge creation: The influence of the MNC and host country on innovation. Strategic Management Journal 25 (8-9): 847–864.

AM, H.M. 2019. Emerging trends in the generation, transmission and protection of Traditional Knowledge. Indigenous Policy Journal 30 (1): 1-15.

Arabioun, A. 2006. Indigenous knowledge: A necessity in the process of development and promotion. Rural and Development 9 (2): 81-136. [in Persian]

Balogun, T., & T. Kalusopa. 2021. A framework for digital preservation of Indigenous knowledge system (IKS) in repositories in South Africa. Records Management Journal 31 (2): 176-196.

Battiste, M. 2002. Indigenous knowledge and pedagogy in First Nations education: A literature review with recommendations. https://www.nipissingu.ca/sites/default/files/2018-06/Indigenous%20Knowledge%20and%20Pedagogy%20.pdf (accessed November 14, 2024)

Beyranvand, A., & Z. Beyranvand. 2022. The role and function of academic social networks in introducing and disseminating scientific productions. Iranian Journal of Surgery 30 (2): 60-72. [in Persian]

Botangen, K.A., S. Vodanovich, & J. Yu. 2018. Preservation of indigenous culture among indigenous migrants through social media: The igorot peoples. arXiv preprint arXiv:1802.09685.

Chigwada, J., & P. Ngulube. 2025. Implementation of open access initiatives in academic libraries in Zimbabwe. Journal of Librarianship and Scholarly Communication 13 (1): Article 18254. https://doi.org/10.31274/jlsc.18254

Emadi, M. H., & E. Abbasi. 1999. Ancient knowledge and modern information needs. Ketab 40: 8-30. [in Persian]

Fargetti, C. M., & M.C.M. de Carvalho. 2023. Indigenous Languages in Brazil: Unveiling Linguistic Prejudice. In Understanding linguistic prejudice: Critical approaches to language diversity in Brazil, 187-199. Cham: Springer International Publishing.

Farhadi, M. 2014. Editor's note - Morteza Farhadi. Iranian Journal of Indigenous Knowledge 1 (1): 1-19. [in Persian]

Fazl Beigi, M. M. 2008. The role of indigenous knowledge in sustainable agriculture. Chia Agricultural Extension Association. http://agriextension.blogfa.com/post/51 [Accessed September 29, 2024]. [in Persian]

Galunic, D. C., & S. Rodan. 1998. Resources recombinations in the firm: knowledge structures and the potential for Schumpeterian innovation. Strategic Management Journal 19 (12): 1193-1201.

Hammou, I., S. Aboudou, & Y. Makloul. 2020. Social Media and Intangible Cultural Heritage for Digital Marketing Communication: Case of Marrakech Crafts. Marketing and Management of Innovations 1: 121-127.

Harris, L. A. 2022. Indigenous knowledge centers and the transmission of knowledge (Master Thesis). Master of Environmental Science. Thunder Bay: Lakehead University.

Inkpen, A. C., & E. W. K. Tsang. 2005. Social capital networks, and knowledge transfer. Academy Management Review 30 (1): 146-165.

Jalali, M., & M. T. Eman. 2020. The role of social responsibility and ethics in employee performance. Advancement and Excellence Research 3 (1): 1-19. [in Persian]

Jessen, T. D., N. C. Ban, N. X. Claxton, & C. T. Darimont. 2022. Contributions of indigenous knowledge to ecological and evolutionary understanding. Frontiers in Ecology and the Environment 20 (2): 93-101.

Lake, F. K., V. Wright, P. Morgan, M. McFadzen, D. McWethy, & C. Stevens-Rumann. 2017. Returning fire to the land: Celebrating traditional knowledge and fire. Journal of Forestry 115 (5): 343-353.

Liew, C. L., & A. Lipscombe. 2024. Centering dialog and care in digital Indigenous knowledge stewardship: Of relationality, responsibility, and respect. Journal of the Association for Information Science and Technology 75 (6): 671-685.

Maddox, R., & M. E. Morton Ninomiya. 2025. Indigenous sovereignty in research and epistemic justice: Truth telling through research. Global Public Health 20 (1): 2436436.

Maluleka, J. R. 2017. Acquisition, transfer and preservation of indigenous knowledge by traditional healers in the Limpopo province of South Africa (PhD dissertation). Doctor of Literature and Philosophy. University of South Africa.

_____, & M. Ngoepe. 2018. Turning mirrors into windows: Knowledge transfer among indigenous healers in Limpopo Province of South Africa. South African Journal of Information Management 20 (1): Article a918.

Mamabolo, K. A. 2014. Knowledge by narration: The role of storytelling in knowledge management (Doctoral dissertation). Stellenbosch: Stellenbosch University.

Mdhluli, T.D., S. Mokgoatšana, S.L. Kugara, & L. Vuma. 2021. Knowledge management: Preserving, managing and sharing Indigenous knowledge through digital library. HTS Teologiese Studies/ Theological Studies 77 (2): article 1746.

Mehrabi, N., V. Varnasari Kharashadi Zadeh, & S. A. Hosseini Ahangari. 2022. Influential components of social networks in knowledge sharing from the experts' perspective. Caspian Journal of Scientometrics 9 (2): 85-99. [in Persian]

Mehravar Giglo, Sh., A. Khorsandi Taskouh, S. Ghiayasi Nadoshan, & A. Abbaspour. 2020. Identifying barriers to international scientific collaborations in the higher education system of the country and providing solutions: A qualitative study. Research in Medical Education 12 (3): 68-78. [in Persian]

Mkhize, P. L. 2014. The role of social trust in social media and indigenous knowledge sharing. Indilinga African Journal of Indigenous Knowledge Systems 13 (2): 188-200.

Moore, R. G. 2022. Exploring social media as indigenizing pedagogy: A qualitative content analysis of cut's one word series on indigenous peoples. Arizona: Arizona State University.

Mosako, D. R., & V. A. Abok. 2024. The curation of indigenous knowledge for conserving cultural heritage. In Indigenous knowledge and sustainable development, 491-501. Kenya: The Technical University of Kenya

Ndlela, A., & A. de la Harpe. 2023. Preservation of indigenous knowledge amongst the Hlubi Nation through social media technologies. Journal of Public Administration 58 (1): 231-246.

Nyumba, J. B. 2006. The role of the library in promoting the application of indigenous knowledge (IK) in development projects. In Proceedings of the 72^nd International Federation of Library Associations Conference, Seoul, 20-24.

Ogar E, G. Pecl, & T. Mustonen. 2020. Science must embrace traditional and indigenous knowledge to solve our biodiversity crisis. One Earth 3 (2): 162-165.

Owolabi K. A., D. E. Ovwasa, T. B. Ajayi, et al. 2022. Preservation and use of indigenous knowledge practices in public libraries in Nigeria. Public Library Quarterly 41 (5): 485-502.

Owolabi, K. A., D. E. Ovwasa, T.B. Ajayi, & M.O. Odewale. 2022. Preservation and use of indigenous knowledge practices in public libraries in Nigeria. Public Library Quarterly 41 (5): 485-502.

Rahmanzadeh, A. 2010. The role of virtual social networks in the age of globalization. Strategic Studies of Public Policy 1 (1): 49-78. [in Persian]

Saberi, A., & I. Karami Dehkordi. 2014. Comparison of indigenous culture and knowledge with formal knowledge in the field of watershed management. Iranian Journal of Indigenous Knowledge 1 (1): 181-203. [in Persian]

Sabouri, A. A. 2002. A review of Iran's research performance in 2002. Rahyaft 28: 87-96. [in Persian]

Salas-Pilco, S. Z. 2025. Information Technology (IT) and Indigenous Knowledge (IK) in Latin America: Pro-indigenous, para-indigenous, and per-indigenous IT–IK integration for development. Information Technology for Development 31 (2): 304-327.

Savard, J. F., & I. Caron. 2024. Representation of Arctic Indigenous languages in social media: is there a disinformation effect? OAPA Exploratory research ???.

Schieman, S., & G. Plickert. 2008. How knowledge is power: Education and the sense of control. Social Forces 87 (1): 153-183.

Seifi, L., & M. Soltanabadi. 2020. Iranian public libraries’ capacities in preserving and disseminating intangible cultural heritage. IFLA Journal 46 (4): 359-368.

Simpson, L. B. 2014. Land as pedagogy: Nishnaabeg intelligence and rebellious transformation. Decolonization: indigeneity, education and society 3 (3): 1-25.

Smailhodzic, E., A. Fernandes, N. Dube, & M. Tarafdar. 2025. Navigating tensions between indigeneity and social media participation: A case study of the Guarani Community in South America. Information Systems Journal. https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/02681102.2025.2462122 (accessed Feb. 22, 2025)

Taqvaei, H. 2013. Rural landscape and manifestations of natural environment. Housing and Rural Environment 143: 15-38. [in Persian]

Vosooghi, M., & S. Habibi. 2014. Indigenous knowledge: A step towards localization of rural development and empowerment of rural people. Social-Cultural Development Studies 2 (4): 9-26. [in Persian]

Wagner, J. 2022. Indigenous knowledge in climate adaptation planning: reflections from initial efforts. Frontiers in Climate, 6, Article 1393354. https://doi.org/10.3389/fclim.2022.1393354

Ziouvelou, X., K. Giouvanopoulou, D. Katsamori, G. Petasis, A. Nikolaidis, & E. Fani. 2023. Policy Perspectives on Values and Intangible Cultural Heritage. Open Journal of Social Sciences 11 (10): 51-72.