بررسی تجربه کاربران در تعامل با پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) بر پایه مؤلفه‌های مدل لانه‌زنبوری

دیلمقانی, سمیه; زره‌ساز, محمد; رجبعلی بگلو, رضا

doi:10.22034/jipm.2023.698609

بررسی تجربه کاربران در تعامل با پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) بر پایه مؤلفه‌های مدل لانه‌زنبوری

نویسندگان

سمیه دیلمقانی ¹

محمد زره‌ساز ¹

رضا رجبعلی بگلو ²

¹ دانشگاه خوارزمی تهران ، تهران ، ایران

² پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) ،تهران ، ایران

10.22034/jipm.2023.698609

چکیده

هدف از انجام این پژوهش، بررسی نحوة تعامل کاربران (دانشجویان دکتری دانشگاه خوارزمی) با پایگاه «گنج» است تا عملکرد این پایگاه را با توجه به مدل لانه‌زنبوری تجربة کاربری مورد ارزیابی قرار دهد. این پژوهش از نوع کاربردی و به‌ روش پیمایشی انجام شده است. جامعة مورد مطالعه در این پژوهش 210 نفر از دانشجویان دکتری دانشکدة روانشناسی و علوم تربیتی «دانشگاه خوارزمی» بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی، 132 نفر به‌‌عنوان نمونة پژوهش انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسشنامه‌ای بود که طراحی آن با استفاده از 7 مؤلفة مدل لانه‌زنبوری «مورویل» یعنی سودمندی، دسترس‌پذیری، کاربردپذیری، جست‌وجوپذیری، اعتبار، مطلوبیت، و ارزشمندی پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) انجام گرفت. تجزیه‌وتحلیل داده‌‌های پژوهش با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی و نرم‌افزار «اس‌پی‌اس‌اس» و همچنین نرم‌افزار «ایموس» برای تأیید مدل پژوهش با استفاده از روش تحلیل مسیر انجام گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که میان دسترس‌پذیری و کاربردپذیری، سودمندی و دسترس‌پذیری، مطلوبیت و اعتبار پایگاه «گنج» تأثیر مثبت زیادی وجود دارد؛ یعنی با افزایش میزان متغیر دسترس‌پذیری، میزان متغیر کاربردپذیری و با افزایش میزان متغیر سودمندی، میزان متغیر دسترس‌پذیری و بالعکس افزایش پیدا می‌کند. در نتیجه، در صورت عدم دسترسی به ‌پایگاه «گنج» از کاربردپذیری و سودمندی این پایگاه که هدف آن نشر اطلاعات برای پژوهشگران است و همچنین سودمندی خدمات ارائه‌شده برای محققان توسط این پایگاه کاسته می‌شود. با افزایش میزان متغیر مطلوبیت، میزان متغیر اعتبار و بالعکس افزایش پیدا می‌کند. در نتیجه، در صورت نارضایتی دانشجویان از ویژگی‌های مطلوبیت (طراحی ظاهری، طراحی قابلیت‌های اجزای جست‌وجو و ...)، اعتمادشان نسبت به‌ پایگاه اطلاعاتی از دست خواهد رفت و اعتبار پایگاه «گنج» در ارائة خدمات بهتر کاسته می‌شود. از یافته‌های این پژوهش این‌گونه می‌توان نتیجه گرفت که متغیر «ارزشمندی» به‌‌عنوان یک متغیر قوی و نیرومند بر روی سایر متغیرهای پژوهش، هم تأثیر مثبت مستقیم و هم تأثیر غیرمستقیم مثبت می‌گذارد. این یافته نشان می‌دهد که اگر یک پایگاه اطلاعاتی همانند «گنج» برای کاربران ایجاد ارزش نکند، سایر مؤلفه‌های مرتبط با تجربة کاربری نیز وضعیت مناسبی نخواهند داشت و عکس آن نیز صادق است. در این میان، متغیر دسترس‌پذیری نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که سایر متغیرهای پایگاه اطلاعاتی «گنج» را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در نتیجۀ عدم دسترسی به پایگاه اطلاعاتی «گنج» از کاربردپذیری آن کاسته می‌شود. اگر قابلیت‌های استفاده از پایگاه اطلاعاتی «گنج» دچار مشکل گردد، از اعتبار و سودمندی آن نیز کاسته می‌شود و بنابراین، کاربران اعتماد خود را نسبت به آن از دست می‌دهند و کار با این پایگاه برای کاربرانش رضایت‌بخش و سودمند نخواهد بود.

کلیدواژه‌ها

تجربه کاربری

پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج)

مدل لانه‌زنبوری

تعامل انسان با رایانه

عنوان مقاله English

Study of user experience of Users in interaction with Iran Scientific Database (Ganj) based on Honeycomb model

نویسندگان English

Somayeh Dilmaghani ¹

Mohammad Zerehsaz ¹

چکیده English

The purpose of this research is to investigate the interaction of users (graduate students of Kharazmi University) with Ganj database in order to evaluate the performance of this database according to the honeycomb user experience model. It is expected that the results of this study can help to solve the existing interactive difficulties while identifying the status of effective elements in the user experience in interacting with this database. This research is practical and was done by survey method. The research tool was a questionnaire that was designed using 7 components of the honeycomb: the usefulness, accessibility, usability, searchability, validity, desirability and value of the Iranian scientific database (Ganj). Analysis of research data were performed using descriptive and inferential statistics and SPSS software. Also we used Amos software to confirm the research model using path analysis method. Findings showed that there was a great positive effect between accessibility and usability, usefulness and availability, desirability and credibility of the Ganj database; that is, with increasing the amount of accessibility variable, the amount of usability variable and with increasing the amount of utility variable, the amount of accessibility variable and vice versa increases. As a result, if the Ganj database is not accessible, the usability and usefulness of this database, which aims to publish information for researchers, as well as the usefulness of the services provided to researchers by this database will be reduced. As the desirability variable increases, the validity variable increases and vice versa. As a result, if students are dissatisfied with the features of desirability (appearance design, design capabilities of search components ...), their trust in the database will be lost and the credibility of the Ganj database in providing better services will be reduced. From the findings of this study, it can be concluded that the variable "value" as a strong and powerful variable has a direct and indirect positive effect on other research variables. This finding shows that if a database like Ganj does not create value for users, other components related to the user experience will not be in a good condition, and vice versa. Among these, the accessibility variable is also of special importance, which affects other variables in the Ganj database. As a result of not having access to the Ganj database, the usability of this database is reduced. If the capabilities of using the Ganj database are compromised, the credibility and usefulness of the Ganj will be reduced, and therefore users will lose their trust in this database, and the work with Ganj will not be satisfactory and useful for its users.

کلیدواژه‌ها English

User Experience

Iranian Scientific Information Database (Ganj)

Honeycomb Model

Human Computer Interaction (HCI)

آذر، عادل. 1381. تحلیل مسیر (Path Analysis) و علت‌یابی در علم مدیریت. مجله مجتمع آموزش عالی قم 4 (15): 59- 96.

ارشادی، محمدجواد، عمار جلالی‌منش، و جلال‌الدین نصیری. 1398. طراحی مدل کیفیت فراداده: موردکاوی سامانۀ ثبت پایان‌نامه/ رساله در پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 34 (4): 1534-1505.

اسکندری، فائزه، و محمد حسن‌زاده. 1393. ویژگی‌های رابط کاربر و قابلیت جست‌وجو در نرم‌افزارهای پایگاه‌های علوم اسلامی بر اساس تجربةکاربران. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات 25 (3): 111-128.

اسکندری، فائزه، محمد حسن‌زاده، و فاطمه زندیان. 1388. ارزیابی نرم‌افزارهای علوم اسلامی (قرآن، حدیث، فقه و احکام) شهر قم از سه دیدگاه رابط کاربر، قابلیت‌های جست‌وجو و تجربة کاربری. پایان‌نامه ارشد. دانشگاه تربیت مدرس.

الوانکار، الها السادات، فاطمه فهیم‌نیا، نرگس نشاط، و نادر نقشینه. 1398. طراحی مدل ارزیابی محتوای وب‌سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بر مبنای مطالعه تجربه کاربر. پایان‌نامه ارشد. دانشگاه تهران.

_____. 1399. رویکردی نو به خدمتی کهن: استفاده از تجربة کاربری در بهبود خدمات کتابخانه‌ای. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات 31 (2): 52-64.

انتظاریان، ناهید، و رحمت‌الله فتاحی. 1387. بررسی درک کاربران از محیط رابط پایگاه‌های اطلاعاتی بر اساس مدل نیلسن (مقایسة پایگاه مقاله‌های الکترونیکی مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری با پایگاه مقاله‌های پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران). کتابداری و اطلاع‌رسانی12 (3): 43-64.

رجبعلی‌بگلو، رضا. 1397. مروری گسترده بر جایگاه و نقش پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) در بهبود و گسترش فعالیت کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی. تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی 52 (4): 59-86.

رجبعلی‌بگلو، رضا، رحمت‌الله فتاحی، و مهری پریرخ. 1394. واکاوی نقشة شناختی و ارزآفرینی مشترک میان کاربران، کتابداران و طراحان نرم‌افزارهایکتابخانة دیجیتال در ایران بر پایة نظریة وسیله-هدف. پایان‌نامه دکتری. دانشگاه فردوسی مشهد.

رحمت‌ تاش، مریم. 1388. ارزیابی پایگاه‌های اطلاعات پیوسته مقالات در ایران از نظر سازماندهی و ابزار جست‌وجو. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهرا (س).

زره‌ساز، محمد، و رحمت‌الله فتاحی. 1385. ملاحظات اساسی در طراحی رابط کاربر نظام‌های رایانه‌ای و پایگاه‌های اطلاعاتی. فصلنامه کتاب 66: 251-268.

شیرانی، فرهاد، هانیه هدائی، و لیلا نامداریان. 1399. توسعه راهکارهایی برای دسترسی آزاد به تمام متن پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها در بافت مؤسسات آموزشی و پژوهشی ایران. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات۳۶ (۲): 359-390.

صادق‌پور، بهرام، و وهاب مرادی.‌ 1389. تحلیل آماری با نرم‌افزارهای اس‌پی‌اس‌اس و آموس. بابلسر: دانشگاه مازندران.

علیدوستی، سیروس. 1375. طراحی فرایند تولید پایگاه‌های اطلاعات علمی. گزارش طرح پژوهشی. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.

فتاحی، سمیه، و علی نعیمی‌صدیق. 1395. تحلیل رفتار اطلاع‌یابی پژوهشگران در موتور جست‌وجوی سامانة ملّی اطلاعات پایان‌نامه‌ها/ رساله‌های دانش‌آموختگان داخل کشور «گنج». مدیریت اطلاعات 2 (5): 31-58.

قاسمی، وحید. 1392. مدل‌سازی معادله‌ ساختاری در پژوهش‌های اجتماعی با کاربرد Amos Graphics. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

Cybulski, P., & T. Horbiński. 2020. User Experience in Using Graphical User Interfaces of Web Maps. ISPRS International Journal of Geo-Information 9 (7): 412.

Hwangbo, Y., & S.-I. Kim. 2019. A study on online survey user experience-Focused on Google and Naver form. Journal of Digital Convergence 17 (8): 379-384.

ISO 9241-210. 2019. Ergonomics of human-system interaction. Part 210: Human-centred design for interactive systems.

ISO 9241-11. 1998. Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs). Part II Guidance on usability. International Organisation for Standardization.

Jahanbakhsh, F., A. H. Awadallah, S. T. Dumais, & X. Xu. 2020. Effects of Past Interactions on User Experience with Recommended Documents. Paper presented at the Proceedings of the 2020 Conference on Human Information Interaction and Retrieval.

Kim, S.-Y. & S.-I. Kim. 2020. Evaluating the User Experience between Generations of Easy Payment Service-Focusing on KakaoPay and PAYCO. Journal of Digital Convergence 18 (4): 453-459.

Kline P. 2005. Principles and practice of structural equation modelling. New York: The Guildford Press; p 201.

Knijnenburg, B. P., M. C. Willemsen, Z. Gantner, H. Soncu, & C. Newell. 2012. Explaining the user experience of recommender systems. User Modeling and User-Adapted Interactio. 22 (4-5): 441-504.

Kous, K. Pušnik, M. Heričko, & G. Polančič. 2020. Usability evaluation of a library website with different end user groups. Journal of Librarianship and Information Science 52 (1): 75-90.

MacDonald, C. M. 2012. Understanding Usefulness in Human-Computer Interaction to Enhance User Experience Evaluation. Ann Arbor: ProQuest LLC.

Morville, P. 2004. User experience design. Ann Arbor: Semantic Studios LLC.

Nikov, A., S. Zaim, & A. Oztekin. 2006. Usability evaluation of web services by structural equation modeling. Trinidad: University of West Indies.

Preacher, K. J., & A. F. Hayes. 2008. Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods 40 (3): 879–891.

Rohrbach, N., P. Gulde, A. R. Armstrong, L. Hartig, A. Abdelrazeq, S. Schröder, & J. Hermsdörfer. 2019. An augmented reality approach for ADL support in Alzheimer’s disease: a crossover trial. Journal of neuroengineering and rehabilitation 16 (1): 1-11.

Tinsley, H. E. A., & S. D. Brown. 2000. Handbook of Applied Multivariate Statistics and Mathematical Modeling. San Diego, Calif: Academic Press.

Williams, R. 2014. User experience: A review of methodology and the creation of an evaluation instrument. Doctoral dissertation. Iowa State University.

Zhang, Y. 2014. Searching for specific health‐related information in M edline P lus: Behavioral patterns and user experience. Journal of the Association for Information Science and Technology 65 (1): 53-68.