پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات

پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات

بررسی تأثیر منبع کنترل و اخلاق پژوهشی بر پیشگیری از سرقت علمی مطالعه موردی خبرگان علوم جنایی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیارگروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد،مشهد،ایران
چکیده
سرقت علمی به‌عنوان مصداق بارز فساد آکادمیک، اخلاق پژوهشی را نقض می‌کند. با وجود جرم‌انگاری سرقت علمی در قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، کمّی‌گرایی پژوهش در ایران موجب رشد این رفتار شده است. در این شرایط، لزوم توجه به رهیافت‌های پیشگیرانه یک مسئلة حیاتی است. گرچه متغیرهای مختلفی در پیشگیری از سرقت علمی نقش دارند، اما دو متغیر منبع کنترل و اخلاق پژوهشی در این حوزه می‌توانند دارای اثر باشند. منبع کنترل که چگونگی درک افراد در خصوص کنترل بر محیط و وقایع پیرامونی را تبیین می‌کند، نظامی از ارزش‌ها و باورهاست که در آن فرد، موفقیت‌ها و شکست‌های خود را به عوامل درونی یا بیرونی نسبت می‌دهد. اخلاق پژوهشی نیز یک رشتة معرفت‌محور است که بر انجام مطالعات نظام‌مند و امانت‌دارانه تأکید می‌کند. ازاین‌رو، در پژوهش حاضر تأثیر دو متغیر منبع کنترل و اخلاق پژوهشی در پیشگیری از سرقت علمی ارزیابی شد. جامعة آماری پژوهش، کلیة اعضای گروه و کانال تلگرامی مدرسة علوم جنایی به‌عنوان خبرگان حقوق جزا و جرم‌شناسی ایران بودند که از این میان و با استفاده از فرمول کوکران، 212 نفر به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامة منبع کنترل «راتر» بود که در آن کنترل درونی و بیرونی بررسی شد. همچنین در خصوص اخلاق پژوهشی و سرقت علمی، پرسشنامة محقق‌ساخته طراحی شد و روایی صوری و محتوایی آن‌ها با استفاده از نظرات متخصصان تأیید و پایایی آن‌ها برای پرسشنامه‌های اخلاق پژوهشی و پیشگیری از سرقت علمی با ضریب آلفای کرونباخ 82/0 و 87/0 محاسبه شد. بر اساس یافته‌ها میان کنترل درونی و بیرونی و پیشگیری از سرقت علمی رابطه‌ای وجود نداشت. نبودِ ارتباط میان کنترل بیرونی و پیشگیری از سرقت علمی بدان‌ معناست که عوامل بیرونی همچون تقدیر، شانس و به‌طور کلی، جبرگرایی نقشی در پیشگیری از جرم ندارد. با این حال، فقدان رابطه میان منبع کنترل درونی و پیشگیری از سرقت علمی مؤید این نکتة مهم است که خودکنترلی و اخلاق‌گرایی در پیشگیری از این جرم مؤثر نیست. بدین‌ترتیب، شاید بتوان گفت که جرم‌انگاری سرقت علمی و پیش‌بینی مجازات برای ارتکاب این جرم در کنار توسعة نرم‌افزارهای هوشمند تشخیص سرقت علمی همچون سامانة همانندجوی «پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» و سامانة مشابه‌یاب متون «سمیم نور» که احتمال کشف جرم را افزایش می‌دهد، موجب بازدارندگی از جرم شده است. همچنین یافته‌ها نشان داد که متغیرهای اخلاق پژوهشی، سن، موقعیت دانشگاهی و وضعیت استخدامی با پیشگیری از سرقت علمی رابطه‌ای معنادار و مثبت دارند؛ بدین ‌معنا که به ‌موازات افزایش سن، بهبود موقعیت دانشگاهی و ارتقای اخلاق پژوهشی، پیشگیری از جرم به نحوی بهتر تضمین می‌شود. با این حال، یافته‌ها ثابت کرد که زنان استعداد و توانایی ذهنی بیشتری برای ارتکاب جرم دارند. یافته‌های حاصل از تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام نیز ثابت کرد که از میان پنج متغیر اصلی اخلاق پژوهشی، جنسیت، سن، موقعیت دانشگاهی، و وضعیت استخدامی، سه عامل اخلاق پژوهشی، موقعیت دانشگاهی و جنسیت، توانایی تخمین پیشگیری از جرم را دارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the Effect of Locus of Control and Research Ethics on Preventing Plagiarism Case Study of Iranian Criminal Science Experts

نویسنده English

Hamidreza Danesh Nari
Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran;
چکیده English

Plagiarism as a clear example of academic corruption violates research ethics and slows down the production of science. Despite the criminalization of plagiarism in the Law on the Protection of the Rights of Authors, Writers and Artists, the quantitative nature of research in Iran has led to the growth of this behavior. Due to the importance of the discussion, this study aimed to investigate the relationship between the control source and research ethics in the prevention of plagiarism. The statistical population of the study is all members of the group and the Telegram channel of the School of Criminal Sciences as experts in Iranian criminal law, of which 212 people were selected as the final volume using the Cochran's formula. The data collection tool is the Ratter Control Source Questionnaire in which internal and external controls are checked. Also regarding research ethics and plagiarism, a researcher-made questionnaire was designed and their face and content validity using the opinions of three experts confirmed and their reliability for research ethics and plagiarism questionnaires with Cronbach's alpha coefficient of 0.82 and 0.87 was calculated .According to the findings, there is no relationship between internal and external control and prevention of plagiarism. Given that external control is used to justify unsuccessful behaviors and that not committing a crime is a successful behavior, the lack of a link between external control and plagiarism prevention is justified, but the lack of a link between internal control and plagiarism prevention suggests that self-control and morality have no role in preventing plagiarism. Thus, it can be said that the criminalization of plagiarism and the development of intelligent plagiarism detection software such as the software of Iranian Research Institute for Information Science and Technology by increasing the costs of crime has led to deterrence. The findings also show that the variables of research ethics, age, academic status and employment status have a significant positive relationship with the prevention of plagiarism. This means that crime prevention is better guaranteed by increasing the age, improve academic standing and promote research ethics. However, studies show that gender has a significant negative relationship with the prevention of plagiarism. This means that women are more talented and willing to commit crimes. Findings from stepwise regression analysis also proved that among the five main variables, three factors of research ethics, academic status and gender are able to estimate crime prevention.

کلیدواژه‌ها English

Plagiarism
Locus of Control
Research Ethics
Deterrence
Prevention
ابوالفتحی، زهرا، حسن صبوری‌مقدم، و رحیم بدری. 1391. بررسی مقایسه‌ای اثربخشی آموزش شناختی و اصلاح رفتار (با استفاده از بازی‌های رایانه‌ای) بر منبع کنترل دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز. فصلنامه علوم تربیتی 5 (19): 59- 73.
اترک، حسین. 1397. اخلاق در پژوهش: چیستی در خودعلم‌ربایی. اخلاق در علوم و فناوری 2 (13): 1-8
اجاقی، رضوان، محمود کیوان‌آرا، مظفر چشمه‌سرابی، و احمد پاپی. 1390. تحلیل آسیب‌شناسی تقلب و سرقت علمی: بر اساس یک تحقیق کیفی. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی 11 (9): 1063- 1073.
بطحائی، سیده‌زهرا. 1390. سرقت علمی: تعریف، مصادیق‌‌‌‌ها و راهکارهای جلوگیری، پیشگیری و تشخیص. فصلنامه کارآگاه 2 (4): 6- 18.
پورنقی، رویا. 1396. سرقت علمی در میان دانشجویان دانشگاه‌ها: مطالعه مرور سیستماتیک و متاآنالیز. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
_____، و مریم خسروی. 1397. شناسایی و دسته‌بندی بداخلاقی‌های علمی دانشجویان: مرور سیستماتیک. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری 15 (2): 3- 14.
چوپانی، حیدر، سیدعلی سیادت، و سعید رجائی‌پور. 1399. عوامل سازمانی مرتبط با سوء رفتار پژوهشی با تأکید بر اخلاق حرفه‌ای در پژوهش. اخلاق در علوم و فناوری 15 (1): 71- 78.
حیدری پهلویان، احمد، حسین محجوب، و محمدکاظم ضرابیان. 1378. رابطه منبع کنترل درونی - بیرونی با افسردگی و عملکرد تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی همدان. مجله اندیشه و رفتار 4 (4): 23- 31.
خاکی، غلامرضا. 1395. مدیریت اخلاق حرفه‌ای در سازمان به ‌شیوه جوانمردان. تهران: نشر فوژان.
خوشیان، ناهید، و مهدی شقاقی. 1398. گذری به سرقت علمی و شناخت مهم‌ترین نرم‌افزارهای تشخیص و پیشگیری. فصلنامه کارآگاه 12 (47): 138- 156.
داروئیان، سهیلا، و مهدی فقیهی. 1390. بررسی انگیزه‌‌‌‌ها و علل سرقت علمی. فصلنامه رسالت مدیریت دولتی 2 (1): 137- 155.
زمانی، بی‌بی‌عشرت، سید امین عظیمی، و نسیم سلیمانی. 1391. مقایسه عامل مؤثر بر سرقت علمی بر حسب جنسیت و رشته تحصیلی از دیدگاه دانجشویان، اخلاق در علوم و فناوری 3: 24- 35.
ستوده، هاجر، نجمه رفیع، و زهرا میرزایی. 1389. نگاهی به دستبرد علمی و راهکارهای پیشگیری و پیگیری آن. کتابداری و اطلاع‌رسانی 13 (4): 27- 50.
سحاقی، حکیم، و علی محمدی. 1395. اخلاق و فرهنگ در پژوهش. مجله پیشرفت‌های نوین در علوم رفتاری 1 (1): 52- 59.
سلیمانی حصار، محبوبه، و حمیدرضا آقامحمدیان شعرباف. 1392. پژوهشی رابطۀ بین منبع کنترل و خودپنداره با تنش ادراک‌شده بر مادران کودکان درخودمانده. مجله اصول بهداشت روانی 15 (1): 35- 44.
شقاقی، مهدی. 1395. طراحی مدل توسعه اخلاق اطلاعات در ایران. رساله دکتری، دانشگاه تهران، ایران.
_____. 1397. ساخت و اعتباریابی پرسشنامه سنجش عوامل ساختاری اثرگذار بر سرقت علمی دانشجویان. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات 29 (3): 7- 29.
_____. 1400. اثرات متقابل کلان‌ساختارهای اجتماعی در پدیده سرقت علمی؛ مطالعه موردی ایران. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات 37 (2): 411- 438.
شیعی، امیرحسن، و عباسعلی مشکانی. 1398. درآمدی بر سیاست‌گذاری پژوهشی. مجله پژوهش و حوزه 11 (38): 77- 108.
صالحی، لیلی، و معصومه قاسم‌زاده. 1397. کاربرد الگوی رفتار برنامه‌ریزی‌شده در پیش‌بینی عوامل مؤثر بر قصد سرقت علمی. توسعه آموزش در علوم پزشکی 11 (31): 41- 50.
فرامرز قراملکی، احد. 1383. خاستگاه اخلاق پژوهش. آینه میراث 2 (4): 7 -17.
_____. 1394. اخلاق سازمانی. تهران: انتشارات سازمان مدیریت صنعتی.
قاسمی، مجید، و کیوان صالحی. 1397. تحلیل پدیدارشناسانه عوامل درون‌سازمانی مؤثر بر استفاده از مؤسسات تولید مقاله و پایان‌نامه. فصلنامه سیاست علم و فناوری 11 (4): 35- 48.
کیوان‌آرا، محمود، رضوان اجاقی، مظفر چشمه‌سهرابی، و احمد پاپی. 1392. گونه‌شناسی تقلب‌ها و سرقت‌های علمی: با استفاده از تجربیات صاحب‌نظران در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان. مدیریت اطلاعات سلامت 10 (3): 1- 12.
گل‌پرور، محسن. 1389. بررسی نقش اخلاق تحصیلی، عدالت و بی‌آموزشی تحصیلی با فریبکاری تحصیلی: مدل معادله ساختاری. اندیشه‌های تازه در علوم تربیتی 5 (4): 25- 41.
محمدحسین‌پور، رسول، رضا باقری نویسی، و محمد تفضلی شهری. 1396. بررسی دلایل ارتکاب سرقت علمی و راه‌های پیشگیری از آن در جامعه علمی ایران: دیدگاه سردبیران، اساتید و دانشجویان. پژوهش‌های زبان‌شناختی در زبان‌های خارجی 7 (2): 555- 587.
مروتی، مرضیه، و محمدامین عرفان‌منش. 1399. سلب پرونده‌های اعتبار علمی و مصادیق بداخلاقی پژوهشی. اخلاق در علوم و فناوری 4 (15): 62-69.
ناصری، احمد، و معصومه فتحی. 1397. بررسی عوامل مؤثر بر گرایش دانشجویان ارشد حسابداری به سرقت علمی، پژوهش‌های تجربی حسابداری 28: 1- 20.
نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. 1383. تعامل جرم‌شناسی و حقوق کیفری. دیباچه در شناخت جرم‌شناسی. کیت سوتیل و دیگران. ترجمه امیر روح‌الله صدیق بطحایی. تهران: دادگستر.
_____. 1390. از جرم‌شناسی تا آسیب اجتماعی‌شناسی. مجله تحقیقات حقوقی (56): 1015-1031.
ودادهیر، ابوعلی. 1397. آداب و سوگیری هنجاری در علم و فعالیت‌های آکادمیک: مطالعه‌ای طولی در دانشگاه‌ها و رشته‌های منتخب ایران. زیر نظر فاطمه جواهری. تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
_____، ‌داریوش فرهود، سید محمود قاضی طباطبایی، و غلام‌عباس توسلی. 1387. معیارهای رفتار اخلاقی در انجام کار علمی. مجله اخلاق در علوم و فناوری 3 (‌3-‌4): 6- 17.
همتی علمدار، قربان، ستاره شجاعی، قاسیم سلیمی و محمدصادق ارجمندی. 1396. مقایسه رفتار سرقت علمی و عوامل مؤثر بر سرقت علمی در دانشجویان استعداد درخشان و سایر دانشجویان (مورد مطالعه: دانشگاه شیراز). نشریه‌نامه آموزش عالی 37 (1): 61- 77.
Ashworth, P., & P. Bannister. 1997. Guilty in whose eyes? University students’ perceptions of cheating and plagiarism in academic work and assessment. Studies in Higher Education 22 (2): 187–204.
Bennett, R. 2005. Factors associated with student plagiarism in a post-1992 University. Assessment & Evaluation in Higher Education 30 (2): 137–162
Briggs, R. 2009. Shameless! Reconceiving the problem of student plagiarism. Journal of the Theoretical Humanities 14 (1): 65–75.
Callahan, D. 2004. Why more Americans are doing wrong: The cheating culture. Orlando, Florida: Harcourt.
Carroll, J. 2007. A handbook for deterring plagiarism in higher education. 2nd ed. Oxford: Oxford Centre for Staff and Learning Development.
Chudzicka-Czupała, A., A. Lupina-Wegener, S. Borter, & N. Hapon 2013. Students’ attitude toward cheating in Switzerland, Ukraine and Poland. The New Educational Review 32 (2): 66-76.
Davis, S. F., & H. W. Ludvigson. 1995 .Additional data on academic dishonesty and a proposal for remediation.Teaching of Psychology 22 (2): 119–121.
Devlin, M., & K. Gray. 2007. In their own words: A qualitative study of the reasons Australian university students plagiarize. Higher Education Research and Development 26 (2): 181–198.
DeVoss, D. & A. C. Rosati. 2002. ‘It wasn’t me, was it?’ Plagiarism and the web.Computersand Composition 19: 191−203.
Erkaya, O. R. 2009. Plagiarism by Turkish students: Causes and solutions. Asian EFL Journal 11 (2): 86–103.
.Finn, K. V. & M. R. Frone. 2004. Academic performance and cheating: Moderating role of school identification and self-efficacy. The Journal of Educational Research 97 (3): 115-122.
Keen, A. 2007. The cult of the amateur. London: Nicholas Brealey Publishing.
Park, C. 2003. In other people’s words. Plagiarism by university students: Literature and lessons. Assessment and Evaluation in Higher Education 28 (5): 471–488.
Ratter, J. B. 1966. "Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement". Psychological monographs: general and applied. 80: 1- 14
دوره 38، شماره 4 - شماره پیاپی 114
تابستان 1402
صفحه 1129-1153

  • تاریخ دریافت 06 خرداد 1400
  • تاریخ پذیرش 15 اسفند 1400