ترسیم نقشه دانش و مهارت کتابداران براساس مدل ایده‌آل تیپ ماکس‌وبر: مطالعه موردی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)؛ مشهد، ایران

2 بیمارستان کودکان اکبر؛ مشهد، ایران

چکیده

نقشة دانش یک ابزار مدیریت دانش است و از طریق آن به کاربران سازمان، اطلاعاتی در خصوص محل استقرار دانش و منابع دانشی اعم از افراد صاحب دانش، اسناد و منابع و پایگاه‌های اطلاعات داده می‌شود. نقشه دانش تخصص‌ها و دانش مورد نیاز افراد را با محل استقرار آن در سازمان مشخص می‌کند. از این رو، هدف اصلی پژوهش حاضر ترسیم نقشه دانش و مهارت کتابداران کتابخانة مرکزی «آستان قدس رضوی» بر اساس مدل ایده‌آل تیپ «ماکس‌وبر» است. 
پژوهش حاضر کاربردی و از نظر روش، پیمایشی است. جامعه پژوهش، کتابداران کتابخانه مرکزی «آستان ‌قدس ‌رضوی» است که در مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ‌ارشد و یا دکتری در رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی تحصیل نموده‌ و دارای حکم کتابدار بودند. به‌دلیل حجم پایین نمونه (39 نفر)، پژوهش به‌صورت سرشماری انجام گرفت و درصد بازگشت پرسشنامه 100 درصد بود. داده‌های مورد نیاز پژوهش به‌وسیله سیاهة وارسی «شمسی» (1391) و پرسشنامه محقق‌ساخته (تأیید روایی و پایایی ابزارگردآوری داده‌ها با استفاده از روش اعتبار محتوا و آلفای کرونباخ 9/0) گردآوری گردید و با استفاده از آمار توصیفی و به‌ کمک نرم‌افزار «اس‌پی‌اس‌اس» 23 مورد تجزیه‌ و تحلیل قرار گرفت. 
«مهارت‌های عمومی» کتابداران کمتر از حد متوسط (3)، با مقدار (61/1) است و بیشترین مهارت آن‌ها در «توانایی‌های اداری» (53/2) است. همچنین، نتایج حاکی از آن بود که دانش و مهارت تخصصی کتابداران بالاتر از حد متوسط (33/3) است که بیشترین میزان آن مربوط به فعالیت‌های بخش «گردش کتاب» (2/4) است. ‌یافته‌های منتج از نقشه دانش و مهارت کتابداران بر اساس مدل ایده‌آل تیپ نشان داد که بیشتر پاسخ‌دهندگان (21 نفر) در تیپ 1 قرار دارند، که به‌ معنای دانش و مهارت بالای آن‌هاست. در مقابل، به‌دلیل رسمی و با سابقه بودن کتابداران، هیچ‌یک از پاسخ‌دهندگان در تیپ 2 که نشان‌دهنده مهارت کم و دانش بالاست، قرار نگرفته بودند. همچنین ترسیم نقشه دانش نشان داد که 12 نفر در تیپ 3 که نشان‌دهنده مهارت بالا و دانش کم است، قرار گرفتند. در تیپ 4 نیز که بیانگر مهارت و دانش کم است، 5 نفر قرار گرفتند. انتظار می‌رود کتابدارانی که در این تیپ قرار می‌گیرند نسبت به ارتقای سطح دانش مورد نیاز برای ادامة ارائه خدمت در سمت پیشین خود و جلوگیری از حذف رقابتی اقدام نمایند. همچنین از مدیران انتظار می‌رود که بسترهای لازم را برای ارتقای سطح دانش مورد نیاز کتابداران بخش‌های مختلف ایجاد کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Drawing Knowledge Map & Skills of the Librarians Based on Max Weber's Ideal Type Model: A case study

نویسندگان [English]

  • Zahra Jafarzadeh Kermani 1
  • Maryam Andalib 2
1 ImamReza International University; Mashhad, Iran.
2 ImamReza International University; Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Knowledge map is a knowledge management tool, through which information about the location of knowledge deployment and knowledge resources ranging from people possessing knowledge, documents, and databases is given to the organization's users. Knowledge map determines the expertise and knowledge required by people with the location of its deployment in the organization. The main purpose of this study was to map the knowledge and skills of the librarians of Astan Quds Razavi central library based on Max Weber's Ideal Type Model.
This study was of applied form and its procedure was descriptive-analytic survey. The population included 39 librarians working at the central library of Astan Quds Razavi with an Associate degree in Knowledge and information science and had a librarian position. Researcher’s made questionnaire was used as the data collection instrument with a return rate of 100 percent. In addition to the questionnaire, the checklist created by Shamsi (2012) was used by the researcher in order to collect data.
The findings showed that in the librarians’ general skills section, the highest mean was of administrative abilities such as office automation, text editing ability, etc. (mean 2.53), and language skills (mean 1.03), accounting (mean 0.55) and computer (mean 2.33). In examining the specialized knowledge and skills required of the librarians of different sections of the central library of Astan Quds Razavi, it was found that the librarians had the knowledge and skills needed to work in the study halls sections (3.89 on average), and the library (with an average of 3.89). Also found library circulation (4.2), membership (mean 3.77), cataloging (mean 3.42), collection (mean 3.25) and audiovisual mean (mean 3.79), and librarians have a knowledge vacuum for working in the digital library (2. 63 average) and stencils (1.68 average).
Findings from the Librarian Knowledge and Skills Index based on the Ideal Model showed that most librarians (22) were in Type 1 (High Knowledge and Skills). Also found that none of the librarians are in Type 2 (high knowledge and low skill), but 12 in Type 3 (low knowledge and high skill), and 5 in Type 4 (low knowledge and skill).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Drawing Knowledge Map
  • Max Weber Type Ideal Model
  • Librarian
  • Astan Qods Central Library
ابوالقاسم مسلمان، طاهره، علیرضا آبیاتی، محمد اعظم‌پور افشار، و الهام هوشمند. 1402. ترسیم نقشه موضوعی کووید 19 در ایران: مورد مطالعه شبکه اجتماعی اینستاگرام. فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی 10 (34): 21-40.
 /Doi: 10.22054/jks.2021.63819.1472
افرازه، عباس. 1384. مدیریت دانش: مفاهیم، مدل‌ها، اندازه‌گیری و پیاده‌سازی. تهران: عباس افرازه.
جمالی، زهرا. 1400. شناسایی ‏مؤلفه‏‌ها و ‏مهارت‏‌های مدیریت دانش شخصی ‏کتابداران. علوم و فنون مدیریت اطلاعات 7 (3): 243-276. Doi: 10.22091/stim.2021.6301.1492
چشمه‌سهرابی، مظفر. 1387. وب مرئی و نامرئی: تجزیه ‌و ‌تحیل استفاده از محیط وب بر اساس مدل ایده‌آل تیپ ماکس وبر. پیام کتابخانه، 14 (4): 25-40.
_____، و سمیه شمسی‌شاه‌ولدعلیائی. 1393. ترسیم نقشه دانش کتابداران دانشگاه اصفهان. کتابداری و اطلاع‌رسانی 65: 64-45.
خودروان، حسن، علی بیرانوند، آرمین رجب‌زاده، و مهرنوش دارابی. 1400. بررسی رابطه بین مدیریت دانش شخصی کتابداران با بهره‌وری نیروی انسانی (مورد مطالعه: کتابخانه‌های عمومی استان خوزستان). فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی Doi: 10.22054/jks.2022.65367.1484
دلپسند، کامل. 1391. نظریه‌پرداز سوم (ماکس وبر). دانلود شده ‌در تاریخ 07/02/1402 از
http://kameldelpasand.blogfa.com
‌دیلمقانی، میترا. 1388. ترسیم نقشه دانش؛ گامی جهت استفاده بهینه از منابع دانشی سازمان. اطلاع‌شناسی 7 (25): 39- 57.
زارع، زهرا؛ فتحی، سروش (1393). تیپ ایده‌آل و کاربرد آن در تحقیقات اجتماعی. بازیابی‌شده در تاریخ 21/06/1402 از https://rasekhoon.net/article/show/1021995/ 
شمسی، سمیه. 1391. ترسیم نقشه دانش کتابداران کتابخانه‌های دانشگاه اصفهان. پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی‌ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی. گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی. دانشگاه اصفهان.
صیامی، زینب، جعفر عباداله عموقین، و مهدی محمدی. 1401. ترسیم نقشه تولیدات علمی در حوزه کاربرد بازاریابی در کتابخانه‌‌ها و مراکز اطلاع‌‌رسانی. علوم و فنون مدیریت اطلاعات 8 (1): 339-358.Doi: 10.22091/stim.2021.6629.1537
عندلیب، مریم. 1398. ترسیم نقشه دانش و مهارت کتابداران کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بر اساس مدل ایده آل تیپ. پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی ‌ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی. دانشگاه بین‌المللی امام رضا.
ورناصری، احمدرضا، سید عابدین حسینی آهنگری، علی شعبانی، و راضیه فرشید. 1401. ترسیم نقشه دانش تولیدات علمی طب سنتی دانشمندان ایرانی در وب‌آو‌ساینس، نشریه قرآن و طب 7 (2): 91-101. Magiran.com/p2524721
یانگ، رونالد. 1391. راهنمای ابزارها و فنون مدیریت دانش. علی‌حسین کشاورزی (مترجم). تهران: سمت.
References:
Brown, Josh. 2022. How to create an effective knowledge map (and the benefits of doing so). {Web log comment}.Retrieved from https://helpjuice.com/blog/knowledge-map. (accessed March 21, 2023)
Edrawmind. 2023. Everything you need to know about knowledge mapping. {Web log comment}.Retrieved from https://www.edrawmind.com/article/everything-about-knowledge-mapping.html (accessed March 21, 2023)
Gogoi, Gautam Barooah, & Kr. Pranab Kr. 2021. "Knowledge Mapping, Intellectual Capital and Organizational Intelligence". Library Philosophy and Practice (e-journal). 5910.). {web log comment}. Retrieved from https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=10934&context=libphilprac (accessed March 21, 2023)
Fang, Jing, Xiong Xiao, Xiuling He, Li Yangyang, Yuan Huanhuan, & Jiao Xiaomin. 2023. Knowledge map construction based on association rule mining extending with interaction frequencies and knowledge tracking for rules cleaning, Interactive Learning Environments, DOI: 10.1080/10494820.2023.2200794
Feng, Xiaojuan. 2023. Community Governance Decision Based on Knowledge Map. Advances in Multimedia, vol. 2023, Article ID 1895204, 8 pages, 2023. https://doi.org/10.1155/2023/1895204.
Mutschke, P., A. Scharnhorst, C. Guéret, P. Mayr, P. Hansen, & A. Slavic. 2014. Knowledge Maps and Information Retrieval (KMIR). ArXiv preprint arXiv: 1405.7857.
Ponto J. 2015. Understanding and Evaluating Survey Research. Journal of the advanced practitioner in oncology 6 (2): 168–171.
Shahzad, K., Y. Javed, S. A. Khan, A. Iqbal, I. Hussain, & M. V. Jaweed. 2022. Relationship between IT Self-Efficacy and Personal Knowledge and Information Management for Sustainable Lifelong Learning and Organizational Performance: A Systematic Review from 2000 to 2022. Sustainability 15 (1): 5. MDPI AG. http://dx.doi.org/10.3390/su15010005
Yang Xu, Alain Bernard, Nicolas Perry, & Lian Lian. 2013. Managing knowledge management tools: a systematic classification and comparison. The 2011 International Conference on Management and Service Science (MASS), Aug 2011, China. Pp.1-4. ffhal-00804267