پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات

پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات

طراحی سامانه‌های پیشنهاددهنده داور علمی: مرور دامنه‌ای با رویکرد تحلیل چارچوب برای شناسایی چارچوب جامع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
2 lمهندسی کامپیوتر، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
10.22034/jipm.2025.2073841.2109
چکیده
فرایند داوری علمی یکی از ارکان بنیادی نظام نشر پژوهشی است که تضمین کیفیت، اصالت، و اعتبار مقالات را بر عهده دارد. با افزایش حجم تولیدات علمی، تنوع حوزه‌ها و گسترش پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، انتخاب داوران متخصص و بی‌طرف به چالشی جدی برای سردبیران تبدیل شده است. در پاسخ به این چالش، سامانه‌های پیشنهاددهنده داور علمی با بهره‌گیری از داده‌های متنی، سوابق علمی، شبکه‌های همکاری و الگوریتم‌های هوشمند توسعه یافته‌اند تا فرایند تخصیص داور را خودکار و بهینه کنند. این پژوهش با هدف مرور دامنه‌ای روش‌ها، داده‌ها و الگوریتم‌های به‌کاررفته در طراحی این سامانه‌ها انجام شده است. برای دستیابی به تصویری جامع، جست‌وجویی نظام‌مند در پایگاه‌های بین‌المللی IEEE، PubMed، Scopus و Web of Science و نیز پایگاه‌های فارسی «مگیران»، SID، «ایرانداک» و «نورمگز» برای بازه زمانی ۲۰۱۰ تا آگوست ۲۰۲۵ صورت گرفت. پس از غربالگری، ۲۵ مطالعه واجد شرایط انتخاب و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که سامانه‌های کارآمد به‌طور معمول، از ترکیب پردازش زبان طبیعی برای تطبیق معنایی متن مقاله و پروفایل داور، تحلیل شبکه‌های علمی برای تشخیص تضاد منافع، مدل‌های یادگیری ماشین و الگوریتم‌های ماتریس نویسندهموضوع برای طبقه‌بندی تخصص، و همچنین روش‌های بهینه‌سازی عدالت‌محور برای توزیع متوازن بار داوری بهره می‌گیرند. سامانه‌های چندمنبعی که داده‌های متنی، شاخص‌های علم‌سنجی و شبکه‌های همکاری را یکپارچه می‌کنند، پوشش میان‌رشته‌ای و دقت بیشتری ارائه می‌دهند. با وجود این پیشرفت‌ها، محدودیت‌هایی همچون نبودِ داده‌های استاندارد، دشواری یکپارچه‌سازی منابع اطلاعاتی و چالش‌های مربوط به شفافیت و بی‌طرفی الگوریتم‌ها همچنان پابرجاست. این مطالعه با ارائه چارچوبی مفهومی، مسیر توسعه نسل آینده سامانه‌های پیشنهاددهنده داور را ترسیم می‌کند؛ سامانه‌هایی که با پشتیبانی از داوری میان‌رشته‌ای و رعایت اصول اخلاقی می‌توانند به افزایش عدالت، اعتماد و کیفیت فرایند داوری علمی کمک کنند.

روش انجام: این مطالعه با هدف مرور دامنه‌ای روش‌ها و الگوریتم‌های طراحی سامانه‌های پیشنهاد داور انجام شد. جستجوی جامع در پایگاه‌های بین‌المللی IEEE، PubMed، Scopus و Web of Science و همچنین پایگاه‌های فارسی مگیران، SID، ایران‌داک و نورمگز برای بازه زمانی ابتدای ۲۰۱۰ تا آگوست ۲۰۲۵ صورت گرفت. پس از فرآیند غربالگری، 25 مقاله واجد شرایط انتخاب شدند. تحلیل مقالات براساس رویکردهای فنی و الگوریتمی، نوع سامانه و دامنه کاربرد، منابع داده مورداستفاده، معیارهای تخصیص داور و شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه انجام شد. این چارچوب تحلیلی امکان بررسی جامع روند پیشرفت فناوری، نقاط قوت و محدودیت‌های هر رویکرد را فراهم ساخت.
یافته‌ها: مرور دامنه‌ای 25 مطالعه منتخب نشان داد که ترکیب چندین رویکرد فنی، از جمله پردازش زبان طبیعی برای تطبیق معنایی متن مقاله و پروفایل داور، تحلیل شبکه‌های علمی برای شناسایی تضاد منافع و روابط پنهان، الگوریتم‌های یادگیری ماشین و مدل‌های ماتریس نویسنده-موضوع برای طبقه‌بندی تخصص داوران و الگوریتم‌های بهینه‌سازی عدالت‌محور برای توزیع متوازن بار کاری، بیشترین کارآیی را در سامانه‌های پیشنهاددهنده داور علمی فراهم می‌کند. سامانه‌های ترکیبی چندمنبعی که داده‌های متنی، شاخص‌های علم‌سنجی و شبکه‌های همکاری را تلفیق می‌کنند، عملکرد بهینه و پوشش میان‌رشته‌ای گسترده‌تری ارائه می‌دهند.
نتیجه‌گیری: نتایج این مرور نشان می‌دهد که استفاده ترکیبی از رویکردهای فنی مختلف، ادغام داده‌های چندمنبعی و توجه به ابعاد شبکه‌ای و معنایی می‌تواند کارآیی سامانه‌های پیشنهاددهنده داور علمی را به شکل چشمگیری افزایش دهد. با وجود این، چالش‌هایی مانند کمبود داده‌های استاندارد، دشواری یکپارچه‌سازی منابع اطلاعاتی و مسائل مرتبط با شفافیت و بی‌طرفی الگوریتم‌ها همچنان پابرجاست. بر این اساس، مطالعه حاضر با ارائه چارچوبی مفهومی، مسیر توسعه نسل آینده این سامانه‌ها را ترسیم می‌کند؛ سامانه‌هایی که قادرند با پشتیبانی از داوری میان‌رشته‌ای، تضمین عدالت و رعایت اصول اخلاقی، به بهبود کیفیت و اعتماد در فرآیند داوری علمی و ارتقای سطح پژوهش کمک کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Scholarly Reviewer Recommendation Systems: A Scoping Review for Identifying a comprehensive design framework

نویسندگان English

ghazale mansouri 1
abolfazl taheri 1
narjes mottaghi 2
rasool noori 1
1 medical library and information sciences; school of management; Isfahan university of medical sciences; Isfahan; iran
2 computer sciences; school of management; isfahan university of medical sciences; isfahan; iran
چکیده English

Peer review process is a cornerstone of scholarly publishing, playing a pivotal role in ensuring the quality and credibility of academic articles. With the increasing volume of scientific publications and the growth of interdisciplinary research, identifying qualified reviewers has become a significant challenge for editors. To address this issue, scholarly reviewer recommendation systems have been developed, leveraging textual data, research records, collaboration networks, and intelligent algorithms to automate and optimize reviewer selection. This study aims to provide a scoping review of the methods and algorithms used in designing these systems and to propose a conceptual framework for their future development.
A comprehensive scoping review was conducted using international databases (IEEE, PubMed, Scopus, Web of Science) and Persian databases (Magiran, SID, IranDoc, Noormags) for the period 2010–2025. After screening, 28 eligible studies were selected and analyzed according to technical approaches, system types, application domains, data sources, reviewer assignment criteria, and evaluation metrics.
The review revealed that combining multiple technical approaches—such as natural language processing for semantic matching between articles and reviewer profiles, network analysis to detect conflicts of interest and hidden relationships, machine learning and author-topic matrix models for expertise classification, and fairness-oriented optimization algorithms for balanced workload distribution—yields the most effective performance in reviewer recommendation systems. Multi-source hybrid systems that integrate textual data, bibliometric indicators, and collaboration networks provide enhanced performance and broader interdisciplinary coverage.
Integrating diverse technical approaches, multi-source data, and semantic and network-based analysis can significantly improve the efficiency and reliability of reviewer recommendation systems. Nevertheless, challenges such as the lack of standardized datasets, difficulties in integrating multiple information sources, and concerns regarding algorithmic transparency and fairness persist. The proposed conceptual framework aims to guide the development of next-generation systems capable of supporting interdisciplinary reviews, ensuring fairness, maintaining ethical standards, and ultimately enhancing the quality, trustworthiness, and advancement of scholarly research.

کلیدواژه‌ها English

Academic Articles
Peer Review
Reviewer Recommendation System
Scoping Review

  • تاریخ دریافت 14 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 11 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 آذر 1404